Не чекајте 1 јануари: Психологијата открива зошто септември е идеален за нов почеток

Враќањето од одмор, почетокот на учебната година, крајот на летниот ритам и повторното воспоставување на секојдневните обврски создаваат јасна временска граница меѓу „она што било“ и „она што следува“. Токму затоа, за многумина почетокот на есента може психолошки да функционира речиси како втор јануари.

Психолозите и истражувачите од областа на бихејвиоралните науки за овој феномен го користат терминот „fresh start effect“ – ефект на нов почеток.

И не станува збор само за субјективно чувство. Истражувањето на бихејвиоралните научници Хенгчен Даи, Кетрин Милкман и Џејсон Рис покажало дека луѓето почесто се обидуваат да остварат лични цели по одредени временски пресвртници – на почетокот на нова недела, месец или година, на роденден, празник, но и на почетокот на нов семестар.

Зошто толку многу ни значи чувството дека почнуваме одново?

Едно од објаснувањата за „ефектот на нов почеток“ се крие во начинот на кој ментално го организираме времето. Одредени датуми природно создаваат граница меѓу различни периоди и ни помагаат да го поделиме животот на поглавја.

Понеделникот ја одвојува изминатата од новата недела, првиот ден од месецот прави пресек со претходниот период, роденденот означува уште една година од нашиот живот, додека Новата година е најочигледната временска граница од сите.

Таквите моменти можат да ни помогнат психолошки да се дистанцираме од претходните неуспеси. Ако минатиот месец не сме вежбале, не сме штеделе или не сме го завршиле проектот што сме го планирале, 1 септември може симболично да ни овозможи тоа да го припишеме на „старата верзија“ од себе и повторно да се обидеме.

Истражувачите забележале ваков образец во различни однесувања – од почести пребарувања поврзани со диети и поголема посетеност на теретаните, до поголема подготвеност на луѓето да се посветат на лични цели.

Но, зошто токму септември?

Одговорот можеби се наоѓа многу подлабоко во нашето детство отколку што на прв поглед би помислиле. За повеќето луѓе, годините поминати во училиште биле обележани со многу јасна поделба на годината: летото било период на распуст, а септември означувал враќање кон обврските.

Нови тетратки, книги, распоред на часови, нова учебна година и чувството дека повторно започнува посериозниот дел од годината се повторувале толку долго што септември и подоцна можеме несвесно да го поврзуваме со организација, учење, дисциплина и нов почеток.

Иако одамна не седиме во училишните клупи, тој ритам може да остане длабоко вкоренет во начинот на кој го доживуваме почетокот на есента.

Кај родителите на училишни деца оваа граница е уште поизразена. Враќањето на децата на училиште значи дека целото домаќинство повторно се организира – се менуваат времето на станување, оброците, активностите и распоредот во текот на денот.

Одеднаш се појавува природен момент во кој, заедно со новиот распоред на децата, може да се промени и сопствената дневна рутина.

Септември има една предност во однос на јануари

Новата година пристигнува во средината на празничниот период, кога зад нас се прославите, богатите оброци, променетиот ритам на спиење и деновите во кои вообичаената рутина често целосно исчезнува.

А токму на 1 јануари од себе очекуваме голема трансформација.

Септември е поинаков. Годишните одмори завршуваат, температурите постепено стануваат попријатни, работниот ритам се враќа, децата тргнуваат на училиште, а календарот повторно добива структура.

Промената, всушност, се случува во момент кога рутината и онака повторно се воспоставува. Тоа може да биде одлична можност на постојниот ритам да му додадеме уште една нова навика.

Не обидувајте се да го промените целиот живот од понеделник

Чувството на нов почеток може да ја зголеми мотивацијата, но токму тука се крие и една од најчестите замки. Кога сме мотивирани, лесно е да направиме список кој звучи импресивно: од утре станувам порано, тренирам петпати неделно, не јадам благо, штедам, читам секоја вечер, пијам два литри вода и престанувам да го користам телефонот пред спиење.

Проблемот е што мотивацијата не е исто што и трајна навика. Почетниот ентузијазам може да биде силен, но со текот на времето неизбежно се намалува, а токму тогаш планот мора да има доволно едноставна структура за да продолжиме.

Затоа е многу пореално да изберете една или две конкретни промени. Наместо „од септември ќе бидам физички поактивен“, целта може да биде 30-минутна прошетка во понеделник, среда и петок.

Наместо „ќе трошам помалку“, можете да одлучите секој прв ден од месецот автоматски да префрлате одредена сума на штедна сметка. А наместо „ќе читам повеќе“, оставете книга покрај креветот и започнете со само десет минути пред спиење.

Колку е поедноставен првиот чекор, толку е помала веројатноста новиот план да исчезне заедно со првиот налет на мотивација.

Поврзете ја новата навика со нешто што веќе го правите

Еден од практичните начини за градење нова навика е таа да се поврзе со нешто што веќе го правите речиси автоматски. По утринското кафе можете да земете нешто што често заборавате, по вечерата да прошетате, а откако ќе ги ставите децата да спијат, да прочитате неколку страници од книга.

На тој начин новата навика не мора секојпат да зависи од прашањето „дали денес ми се прави тоа?“. Таа добива свое место во постоечкиот распоред и постепено станува дел од секојдневието.

Можеби токму тоа е најдобриот начин да се искористи септемврискиот налет на мотивација – не со големи ветувања, туку со мали промени кои можат реално да се вклопат во животот што веќе го живееме.

Не мора да ја чекате следната Нова година

Најинтересниот аспект на „ефектот на нов почеток“ е сознанието дека календарот ни нуди многу повеќе можности за ново поглавје отколку што обично забележуваме.

Не постои само 1 јануари. Тука се првиот ден од месецот, понеделникот, роденденот, враќањето од одмор, почетокот на есента, новата учебна година, новото работно место или кој било момент што за нас јасно го одвојува едниот животен период од другиот.

Септември ги има речиси сите овие елементи одеднаш, поради што за многумина може да претставува особено погоден период за повторно воспоставување ред, поставување цели и постепено градење нови навики.

Затоа, ако во текот на летото сте одложиле некоја цел или целосно сте излегле од вообичаениот ритам, можеби навистина нема причина да чекате до јануари.

За мозокот, почетокот на есента може да биде доволно јасен сигнал дека претходното поглавје е завршено – и дека е време да се отвори ново.