Ватикан го криел со векови: Овој ракопис докажува дека македонскиот јазик постои уште од 1500-тите!

Меѓу илјадниците ракописи во Ватиканската библиотека, пет листа хартија долго останале речиси незабележани. Вметнати меѓу страниците на постар грчки кодекс, скромни и навидум безначајни. Денес тие страници се познати како „Македонскиот речник од XVI век” — документ кој повеќе од шест децении го интересира историчарите, филолозите и лингвистите ширум Европа. Текстот е запишан со грчки букви, но јазикот е чист македонски народен говор.

Откривањето: Кардинал, италијански bizantолог и еден мал кодекс

Ракописот бил откриен во 1940 година од кардиналот Џовани Меркати. Набргу потоа завршил на масата на италијанскиот Byzantine и славист Чиро Џанели. Истражувањето постепено прераснало во меѓународен научен проект. По Втората светска војна во анализата се вклучил и францускиот славист Андре Вајан. Нивната заедничка студија била објавена во Париз во 1958 година под наслов „Македонскиот речник од XVI век”.

„Скапоцена реликвија” — зборовите на самиот Џанели

Џанели не го нарекол ракописот обичен лексикографски запис. Го опишал како „древен документ на словенски дијалект од југозападна Македонија” и „скапоцена реликвија”. Во анализата учествувале и други врвни европски слависти, меѓу кои и францускиот лингвист Андре Мазон — еден од најпознатите проучувачи на македонските дијалекти во првата половина на 20 век. Зад пет листа хартија стои работата на неколкумина од најугледните европски лингвисти на своето време.

330 зборови кои го преживеале времето

Ракописот содржи околу 330 зборови, изрази и кратки реченици. Научниците утврдиле дека јазикот потекнува од костурскиот крај, поточно од околината на селото Богатско во Југозападна Македонија, денес во Грција. Меѓу зачуваните зборови се „сокол”, „врапци”, „кокошки”, „кози”, „јагне”, „круша”, „месо”, „сирење”, „јајца”, „вино”, „сол” и „жито”. Наместо јазик на дворци и цркви, ракописот зачувал дел од живиот народен говор од пред повеќе векови.

„Ела да јаме и да пиеме” — реченици разбирливи и денес

Посебно внимание привлекуваат зачуваните реченици. „Господине, брате, да си здрав, да си прост, остави ни да спиме”, стои во еден запис. Во друг дел стои: „Ела да јаме, и да пиеме, дол да појдиме, да работиме.” И денес тие зборови можат да се разберат речиси без превод. Токму ваквите примери биле клучен аргумент на Џанели и Вајан при анализата на поврзаноста на ракописот со народните говори од Македонија.

Значењето не лежи само во староста

Францускиот славист Вајан напишал дека вредноста на документот надминува неговата возраст. „Македонскиот лексикон е важен поради својот датум, но и доволно важен од суштински аспект за да оправда изготвување посебна студија”, навел тој. Според него, текстот овозможува подобро следење на развојот на македонските говори низ вековите. Повеќе од осум децении по откривањето, пет листа хартија продолжуваат да оставаат трага далеку поголема од својата физичка големина.