Европратениците бараат итна истрага за насилството врз студентите и граѓаните во Србија

Европратениците од Комитетот за надворешни работи на Европскиот парламент побараа итни и транспарентни истраги за наводите за насилство врз студенти и граѓани во Србија, предупредувајќи дека европскиот пат не може да напредува без јасни демократски стандарди.

Во соопштение објавено по посетата на делегацијата во Србија, Европскиот парламент нагласи дека проширувањето на Европската Унија е процес заснован на заслуги и дека клучни услови се почитувањето на демократијата, владеењето на правото, слободата на медиумите и независноста на судството. Пораката до Белград е формулирана како поддршка, но и како предупредување дека актуелните настани мора да добијат институционален одговор, а не политичко релативизирање.

Делегацијата на АФЕТ ја врза посетата со резолуцијата на ЕП од октомври 2025 година.

Делегацијата, предводена од португалската европратеничка Марта Темидо, се сретна со претставници на владата, Народното собрание, владејачкото мнозинство, опозицијата, медиуми, академската заедница и студенти. Од ЕП информираат дека оваа посета е продолжение на резолуцијата за Србија од 22 октомври 2025, со цел да се процени состојбата на демократијата, тековните протести и наводите за репресија насочена кон студенти, академици и јавни службеници.

Токму ваквите мониторинг-посети најчесто служат како „проверка на терен“ за тоа дали формалните европски обврски се применуваат во пракса, особено во моменти кога улицата, институциите и медиумите испраќаат спротивставени слики за реалноста.

Европскиот парламент бара непристрасни истраги за употребата на сила и за следењето демонстранти.

Во најдиректниот дел од пораката, европратениците повикаа властите да обезбедат итни, непристрасни и транспарентни истраги за сите случаи на непропорционална употреба на сила, како и за наводи за нелегално следење на демонстранти. Притоа, посебно беше истакнато дека мора да се почитуваат слободата на собирање и безбедноста на новинарите и демонстрантите.

Ова е чувствителна точка за секоја земја кандидат. Кога има сомнежи дека полицијата или другите структури ја надминуваат законската рамка, довербата во институциите се разнишува, а европските услови одеднаш стануваат конкретни: не се мерка на хартија, туку мерка на улица.

Загриженоста се прошири и на академијата, медиумите и судските реформи.

Пратениците изразија загриженост поради притисоци врз академскиот персонал, ограничувања на слободата на медиумите и судски реформи што би можеле да ја поткопаат независноста на судството. Во европскиот речник, ова се „црвени линии“ што директно влијаат врз поглавјата за владеење на правото и фундаментални права, односно врз темпото на преговорите.

Во ист пакет прашања, делегацијата ја отворила и темата за интегритетот на изборите, како и за примената на препораките на ОБСЕ и ОДИХР. Тоа е сигнал дека европските институции не го гледаат демократскиот амбиент само преку протестите, туку и преку системските механизми што треба да обезбедат фер политичка конкуренција и кредибилни изборни процеси.

Пораката е поддршка за европскиот пат, но со јасен услов за одговорност.

Иако соопштението формално ја повторува поддршката за европската перспектива на Србија и солидарноста со граѓаните, студентите и граѓанското општество, неговата суштина е барање за мерливи чекори: истраги, транспарентност и заштита на основните права. Во спротивно, секоја политичка изјава за „европска иднина“ останува празна рамка што не се совпаѓа со реалноста на терен.

За Белград, ова е уште една порака дека европската агенда не е само прашање на дипломатија, туку на доверба во институциите. А за граѓаните, сигнал дека случувањата не се игнорираат и дека притисокот за одговорност се префрла на официјалните структури.