Зошто по 7,5 часа сон понекогаш се будиме посвежи отколку по 8? Одговорот се крие во мозокот

Легнувате навреме, спиете цели осум часа, алармот ѕвони, а вие се будите со чувство како некој да ве разбудил среде ноќ. Главата ви е тешка, мислите се забавени, очите едвај ги отвораат капаците, а првата желба е да го притиснете „snooze“ копчето и да украдете уште десетина минути сон.

Иако звучи нелогично, подолгиот сон не значи автоматски и полесно будење. Можно е по седум и пол часа да се чувствувате посвежо отколку по осум, а едно од можните објаснувања лежи во фазата на спиење во која ве затекнал алармот.

Сепак, тука постои важна нијанса. Популарната пресметка според која сите треба да спиеме во циклуси од точно 90 минути е премногу поедноставена слика за начинот на кој навистина функционира сонот.

Во текот на ноќта не спиеме секогаш на ист начин

Додека спиеме, мозокот минува низ различни фази кои во текот на ноќта се менуваат во циклуси. Тука спаѓаат полесните фази на сон, длабокиот сон и REM-фазата, која често се поврзува со интензивно сонување.

Тоа значи дека осум часа сон не претставуваат осум целосно еднакви часа. Ако спонтано или со помош на аларм се разбудите во полесна фаза на спиењето, будењето може да биде релативно лесно. Но, ако алармот ве „извлече“ од подлабок сон, чувството може да биде сосема поинакво.

Тогаш може да се појави таканаречената инерција на сонот – период непосредно по будењето во кој будноста и менталната острина се привремено намалени.

Зошто понекогаш ви треба половина час за целосно да се разбудите?

Инерцијата на сонот може да се манифестира со чувство на ментална магла, побавни реакции, потешкотии со концентрацијата и силна потреба повторно да ги затворите очите.

Токму затоа веројатно ги препознавате оние утра кога станувате речиси веднаш штом ќе заѕвони алармот, но и оние кога ниту првата шолја кафе не изгледа доволно брза за да ве врати во нормален ритам.

Слична ситуација може да се појави и по попладневна дремка. Ако краткото спиење се продолжи доволно за да влезете во подлабока фаза на сон, можно е да се разбудите уште потромави отколку пред да легнете.

Дали тогаш 7,5 часа се подобри од 8 часа?

Тука доаѓаме до добро познатото правило за циклусите на спиење. Често се наведува дека еден циклус трае приближно 90 минути, па пресметката изгледа вака: еден и пол час, три часа, четири и пол, шест, седум и пол или девет часа.

Според оваа логика, седум и пол часа би претставувале пет циклуси, додека по осум часа алармот би можел да ве затекне во следниот циклус.

Но, тоа не значи дека треба да почнете да го местите алармот точно седум и пол часа по легнувањето. Циклусите на спиење не траат кај сите луѓе точно 90 минути, а нивната должина може да се менува и во текот на истата ноќ.

Затоа правилото за 90 минути може да биде интересно објаснување за тоа зошто понекогаш подобро се чувствуваме по нешто пократок сон, но не претставува прецизен рецепт за идеално време на будење. Многу поважно е во целина да добивате доволно квалитетен сон.

Не заборавајте дека времето во кревет не е исто што и времето на спиење

Уште една честа грешка е претпоставката дека сонот започнува во истиот момент кога ќе легнеме. Ако сте легнале во 23 часот, тоа не значи нужно дека сте спиеле од 23 часот.

На некого му требаат само неколку минути за да заспие, додека на друг може да му биде потребно значително подолго време. Ако пред спиење гледате во телефон, одговарате на пораки или размислувате за обврските што ве очекуваат следниот ден, реалното време на спиење може да биде пократко од времето поминато во кревет.

Затоа е покорисно да се следи како се чувствувате во текот на денот, колку редовно спиете и дали се будите природно или со голема мака, наместо опсесивно да се пресметуваат циклусите.

Утринската светлина може да влијае врз почетокот на денот

Постои уште еден едноставен сојузник на доброто будење – дневната светлина. Нашиот внатрешен биолошки часовник силно реагира на смената на светлината и темнината.

Во вечерните часови организмот добива сигнал дека треба да се подготви за одмор, додека утринската светлина испраќа поинаква порака – време е за будност и активност.

Затоа, по станувањето отворете ги завесите или ролетните. Уште подобро, доколку можете, излезете накратко надвор. Дури и облачното утро може да обезбеди значително повеќе природна светлина отколку онаа што ја добиваме додека седиме во затворена просторија.

Можеби тие „само уште десет минути“ не ви помагаат

Алармот ѕвони во 7 часот. Го одложувате. Повторно ѕвони во 7:10, па повторно го поместувате. На крај станувате во 7:30, убедени дека дополнителниот половина час сигурно ќе ве направи поодморени.

Но, сонот во тие кратки и прекинати интервали не мора да го обезбеди одморот што го очекувате. Ако секое утро ви се потребни повеќе аларми за да станете, покорисно е да се запрашате зошто сте толку неиспани, наместо проблемот со будењето да го решавате со бескрајно одложување.

Редовниот ритам е поважен од математичката формула

Човечкиот организам сака предвидливост. Ако една вечер легнете во 22:30 часот, следната во два по полноќ, за викенд останете будни до четири наутро, а потоа во понеделник се обидете да станете во шест, тешко е да очекувате телото без проблем да го следи таквиот распоред.

Затоа, приближно истото време на легнување и будење може да биде покорисно од секојдневното обидување да се пресмета совршениот момент за завршување на циклусот.

Секако, животот не е лабораторија. Излегувања, деца, работа, патувања и различни обврски повремено ќе го нарушат распоредот. Целта не е совршенство, туку релативно стабилен ритам кој организмот може да го препознае.

Колку сон навистина ни е потребен?

За повеќето возрасни, препораките се движат околу седум или повеќе часа сон во текот на ноќта, но индивидуалните потреби не се идентични.

Некој најдобро функционира со нешто повеќе од седум часа, додека на друг човек му се потребни осум или девет. Затоа, фактот што едно утро сте се чувствувале подобро по седум и пол отколку по осум часа не значи дека сте ја откриле својата магична бројка.

Многу поважно прашање е: дали во текот на денот се чувствувате одморено, будно и способно нормално да функционирате?

Кога утринскиот замор повеќе не е само лошо темпиран аларм?

Повременото тешко будење не е необично. Но, ако редовно спиете доволно, а сепак од ден на ден се будите целосно исцрпени, проблемот можеби не е во тоа дали сте спиеле седум и пол или осум часа.

Особено внимание заслужуваат ситуации во кои заморот е придружен со гласно ‘рчење, прекини во дишењето за време на спиењето, утрински главоболки, изразена дневна поспаност или неконтролирана потреба за спиење во текот на денот.

Во такви случаи има смисла да се разговара со лекар, бидејќи зад неквалитетниот сон може да стојат нарушувања како апнеја при спиење или други здравствени состојби.

На крајот, не вреди да се опседнувате со совршените 90 минути. Доволниот сон, неговиот квалитет, континуитетот, редовниот ритам и начинот на кој функционирате во текот на денот се многу поважни од една математичка формула.