Интерпол ѝ кажа „не“ на Србија: Што се менува за шестемина активисти од СТАВ

Интерпол го одби барањето на Србија за распишување меѓународна потерница по шест активисти од новосадската група СТАВ, кои повеќе од една година се наоѓаат надвор од земјата. Според адвокатите на одбраната, меѓународната организација оценила дека случајот има доминантно политички карактер и дека нејзините полициски канали не смеат да се користат за постапување против активистите. Одлуката е силен пресврт за одбраната, но не ја запира постапката што продолжува пред Вишиот суд во Нови Сад.

Интерпол одбил да ги стави активистите на меѓународната листа

Српските органи доставиле документација со барање шестемина активисти што се наоѓаат во странство да бидат меѓународно барани. Според адвокатот Жељко Кочиќ, одговорот од седиштето на Интерпол во Лион прво пристигнал во српското Министерство за внатрешни работи, потоа во Вишиот суд во Нови Сад, а на крајот и до бранителите.

Кочиќ тврди дека по анализата на случајот Интерпол одлучил да не постапува по барањето и побарал српските институции да не испраќаат нови барања за истите лица преку неговите канали.

Што значи оценката за политички карактер?

Членот 3 од Уставот на Интерпол строго ѝ забранува на организацијата да презема активности од политички, воен, верски или расен карактер. При проверката на едно барање се разгледуваат природата на обвинението, статусот на лицата, политичкиот контекст и можните ризици за човековите права.

Според информациите што ги објавија одбраната и регионалните медиуми, барањето на Србија било одбиено токму поради неусогласеност со правилата за политичка неутралност. Сепак, Интерпол не објави јавно целосна одлука за конкретниот предмет, па формулацијата „политички прогон“ засега произлегува од толкувањето на адвокатите и пренесените делови од документот.

Интерпол не екстрадира и не одлучува за вината

Одбивањето не значи дека Интерпол ги ослободил активистите од обвиненијата или дека донел судска пресуда во нивна корист. Организацијата не е суд и не спроведува екстрадиции.

Одлуката значи дека Србија не може да ги користи базите, известувањата и другите полициски механизми на Интерпол за нивно лоцирање и приведување. Евентуална екстрадиција секогаш ја разгледуваат институциите на државата во која се наоѓа бараното лице.

Правилата на Интерпол јасно наведуваат дека одбивањето меѓународно известување не влијае врз важноста на домашната кривична постапка и не ја исклучува соработката преку други правни канали.

Националните потерници и судењето остануваат во сила

Шестемина активисти и понатаму се предмет на национални потерници во Србија. Постапката против нив може да продолжи и во отсуство, додека Вишиот суд во Нови Сад одлучува за обвинението против вкупно 12 активисти од СТАВ и Движењето на слободни граѓани.

Одбраната сега планира да ја користи одлуката на Интерпол како дополнителен аргумент за укинување на домашните потерници и мерките за притвор. Адвокатите бараат и ослободителна пресуда за сите обвинети, но за тоа единствено е надлежен српскиот суд.

Случајот започна пред протестот на 15 март 2025 година

Постапката беше отворена откако во пресрет на големиот протест во Белград беше емитувана аудиоснимка од приватен разговор. Обвинителството тврди дека разговорот укажувал на подготовка на дејствија против уставното уредување и безбедноста на Србија.

Шест активисти биле уапсени и поминале повеќе месеци во притвор, додека другите шест ја напуштиле Србија и оттогаш живеат во странство. Тие ги отфрлаат обвиненијата и тврдат дека снимката не докажува подготовка на кривично дело.

Активистите зборуваат за 16 месеци живот во егзил

Доротеја Антиќ изјави дека одлуката на Интерпол ја зајакнува нивната позиција дека предметот е политички мотивиран и дека против нив нема докази доволни за осудителна пресуда.

Активистите велат дека повеќе од 16 месеци не можат безбедно да се вратат во Србија, да ги видат семејствата и пријателите или да учествуваат во јавниот живот. Одбраната очекува документот од Интерпол да биде разгледан и од судијата што ја води постапката.

Важен документ за одбраната, но не и крај на процесот

Одлуката му нанесува удар на обидот случајот да добие меѓународна полициска димензија. Во исто време, таа не ги поништува обвинението, националните потерници или досегашните судски одлуки во Србија.

Следниот клучен чекор ќе биде реакцијата на Вишиот суд во Нови Сад и одлуката дали оценката на Интерпол ќе влијае врз мерките против шестемина активисти и врз понатамошниот тек на судењето.