Албанија се враќа меѓу лидерите: Утре ги затвора првите три поглавја

Албанија прави нов голем исчекор во преговорите за членство во Европската Унија. На деветтата Меѓувладина конференција, закажана за 14 јули 2026 година во Брисел, треба привремено да бидат затворени првите три преговарачки поглавја.

Станува збор за поглавјето 25 – „Наука и истражување“, поглавјето 26 – „Образование и култура“ и поглавјето 30 – „Надворешни односи“. Официјалната агенда на Советот на ЕУ потврдува дека конференцијата е наменета токму за нивно привремено затворање.

Првпат Албанија затвора преговарачки поглавја

Иако овие области традиционално се сметаат за помалку политички чувствителни и полесни за усогласување, нивното затворање има силна симболична и политичка тежина.

Албанија за првпат не само што отвора, туку и успешно завршува конкретни делови од преговарачкиот процес. Со тоа, европската интеграција на земјата преминува од фаза на формални најави во фаза на мерливи резултати.

Условите за почеток на затворањето на поглавјата беа создадени на осмата Меѓувладина конференција во мај, кога ЕУ оцени дека Албанија ги исполнила привремените мерила во кластерот „Основи“, особено во областите на правосудството, фундаменталните права, правдата и безбедноста.

Што значи привремено затворање

Привременото затворање значи дека Европската комисија и земјите членки оцениле оти кандидатот во голема мера го усогласил законодавството, институциите и практиките со европското право во конкретната област.

Тоа не значи дека работата е целосно завршена. ЕУ продолжува да го следи спроведувањето на реформите, а поглавјата можат повторно да бидат отворени доколку се утврди назадување пред постигнувањето на конечниот договор за членство.

Сепак, чекорот претставува јасен сигнал дека реформите даваат резултат и дека земјата се движи кон завршување на преговорите.

Албанија се приближува до регионалниот врв

Црна Гора и натаму останува најнапредната кандидатка од Западен Балкан. Таа ги има отворено сите 33 преговарачки поглавја, од кои 16 се привремено затворени, а ЕУ веќе започна подготовки поврзани со нејзиниот пристапен договор.

Албанија, сепак, во последните две години напредува со забрзано темпо. Земјата ги отвори сите преговарачки кластери и сега започнува со затворање на поединечните поглавја, со што станува една од најдинамичните кандидатки за членство.

Србија има отворено 22 од вкупно 35 поглавја, но само две се привремено затворени. Последниот позначаен напредок со отворање нов кластер е забележан во декември 2021 година.

Северна Македонија останува на почетната линија

Разликата со Северна Македонија станува сè повидлива. Двете земји формално ги започнаа пристапните преговори во јули 2022 година, но нивните европски патишта потоа се разделија.

Македонскиот процес останува блокиран пред отворањето на првиот кластер поради неусвојувањето на уставните измени со кои Бугарите и други заедници треба да бидат внесени во Уставот.

Советот на ЕУ потврди дека е подготвен без дополнителна политичка одлука да ја свика следната меѓувладина конференција веднаш по исполнувањето на оваа обврска.

Додека Тирана веќе затвора поглавја, Скопје сè уште не може да ја започне суштинската фаза од преговорите. Земјата што некогаш важеше за регионален предводник сега гледа како соседна Албанија го претвора европскиот процес во конкретни резултати.

Силен сигнал и за ЕУ и за Западен Балкан

За премиерот Еди Рама, затворањето на првите поглавја е важен аргумент во поддршка на амбицијата Албанија да стане членка на Европската Унија до 2030 година.

Чекорот доаѓа во период кога неговата влада е изложена на силен домашен притисок и протести, но истовремено покажува дека Брисел е подготвен да го награди напредокот во реформите.

За целиот регион пораката е јасна: во процесот на проширување нема автоматско напредување. Резултатите зависат од исполнувањето на критериумите, спроведувањето на реформите и политичката способност на секоја земја да ги надмине домашните блокади.