Додека спиете, мозокот прави нешто што не може додека сте будни

Повеќето луѓе го доживуваат сонот како период на одмор по напорниот ден. Новите научни сознанија, сепак, покажуваат дека токму тогаш во мозокот се одвиваат процеси што се клучни за меморијата, учењето и нормалното обработување на информациите.

Анализата објавена во стручниот магазин „Brain Medicine“ сугерира дека сонот го штити мозокот од преоптоварување и му помага да остане приспособлив, отпорен и способен да се справува со секојдневниот стрес.

Ноќно „ресетирање“ на мозочната мрежа

Човечкиот мозок содржи околу 86 милијарди неврони кои постојано разменуваат информации. Додека учиме, донесуваме одлуки или решаваме проблеми, врските меѓу нив стануваат сè поактивни.

Кога овој процес би продолжил без прекин, мозочната мрежа постепено би станала преоптоварена. Според авторите, спиењето претставува планиран период во кој системот се поправа, се реорганизира и повторно воспоставува рамнотежа.

Професорот Сјаохуи Ванг од Институтот за применета хемија при Кинеската академија на науките објаснува дека мозокот за време на спиењето не мирува. Напротив, тој извршува сложено „сервисирање“ што тешко може да го спроведе додека сме будни.

Длабокиот и РЕМ-сонот имаат различни задачи

Различните фази на спиењето не ја извршуваат истата функција. За време на длабокиот, односно НРЕМ-сон, мозочната активност се забавува, а невронските врски што се зајакнале во текот на денот се враќаат во рамнотежа.

На овој начин се спречува системот да стане премногу активен и неефикасен. НРЕМ-сонот му овозможува на мозокот да го намали непотребниот „шум“ и да го зачува она што е важно.

Во РЕМ-фазата, во која најчесто сонуваме, мозокот повторно станува многу активен. Тогаш ги поврзува новите информации, ги реорганизира спомените и ја одржува флексибилноста на невронските мрежи.

Според истражувачите, токму менувањето на НРЕМ и РЕМ-фазите му помага на мозокот да се приспособува на нови ситуации и да ги обработува искуствата од претходниот ден.

Додека спиеме, мозокот се „чисти“

Особено внимание привлекува глимфатичкиот систем, кој станува поактивен за време на длабокиот сон. Во тој период се зголемува просторот меѓу мозочните клетки, што овозможува поефикасно отстранување на метаболичкиот отпад.

Меѓу материите што се отстрануваат се споменува и бета-амилоидот, протеин кој долго време се поврзува со Алцхајмеровата болест. Тоа значи дека мозокот додека спиеме не само што ги подредува информациите, туку истовремено се ослободува од дел од штетните материи наталожени во текот на денот.

Може ли и вештачката интелигенција да има потреба од „сон“?

Авторите прават споредба и со системите за вештачка интелигенција. Компјутерските невронски мрежи со текот на времето можат да се преоптоварат, да забораваат претходно научени информации или да станат помалку ефикасни.

Истражувачите сметаат дека ваквите системи можеби би имале корист од периодични паузи за реорганизација на податоците, слични на процесите што се одвиваат во човечкиот мозок за време на спиењето.

Теорија што треба дополнително да се испитува

Авторите нагласуваат дека станува збор за анализа на повеќе претходни научни трудови, а не за нов клинички експеримент. Нивните заклучоци затоа претставуваат теоретски модел кој допрва треба да биде проверен со дополнителни истражувања.

Подоброто разбирање на спиењето може да биде важно за проучувањето на Алцхајмеровата болест, епилепсијата и шизофренијата, состојби кај кои често се забележуваат и нарушувања на сонот.

Она што однадвор изгледа како целосен мир, во мозокот може да биде еден од најактивните периоди. Додека спиеме, тој ги подредува спомените, ги обновува своите мрежи и се подготвува за предизвиците што ќе ги донесе следниот ден.