Пак ги барате клучевите? Науката вели дека тоа може да биде добар знак

Речиси секој барем еднаш панично ги барал клучевите, паричникот или очилата. Во тие моменти лесно помислуваме дека нешто не е во ред со нашата меморија. Но научниците објаснуваат дека мозокот не е создаден да запомни сè.

Професорот по психологија и невронаука Чаран Ранганат во книгата „Зошто паметиме: Науката за сеќавањето и како тоа нè обликува“ наведува дека повеќето дневни искуства ги забораваме за помалку од 24 часа. Тоа не е дефект, туку природен механизам за филтрирање на информациите.

Заборавањето го штити мозокот од преоптоварување

Во текот на денот гледаме непознати лица, чекаме во редици и минуваме низ стотици ситуации без долгорочно значење. Доколку мозокот го зачувуваше секој звук, лик и разговор, многу потешко ќе ги наоѓавме навистина важните информации.

Заборавањето, всушност, му помага на мозокот да одлучи што вреди да остане. Наместо бесконечна архива, меморијата работи како систем што постојано избира, поврзува и отстранува детали.

Сеќавањето е ментално патување низ времето

Ранганат повеќе од две децении го проучува епизодното паметење – способноста да се присетиме на конкретни настани од минатото. Поимот го вовел когнитивниот психолог Ендел Талвинг, кој го опишал како „ментално патување низ времето“.

Затоа мирисот на свежо печиво може веднаш да нè врати во детството, а позната песна да нè потсети на важен момент. При присетувањето, мозокот делумно ја обновува состојбата во која се наоѓал кога настанало сеќавањето.

Како полесно да ги пронајдете изгубените клучеви?

Кога не можете да пронајдете некој предмет, обидете се мисловно да се вратите на местото каде последен пат сте го користеле. Сетете се што сте правеле, што сте гледале или слушале и за што сте размислувале во тој момент.

Познатите звуци, мириси и слики можат да послужат како сигнали што ќе му помогнат на мозокот повторно да го пронајде соодветното сеќавање.

Меморијата ја поврзува сегашноста со минатото

Епизодното паметење не служи само за навраќање кон минатите настани. Тоа ни помага да разбереме каде сме и како сме стигнале таму.

Ранганат го наведува примерот со човек кој по долго патување се буди во хотел и накратко не знае каде се наоѓа. Кога ќе ги реконструира настаните од претходниот ден, повторно се ориентира и се чувствува безбедно.

Кај луѓето со Алцхајмерова болест оваа способност може сериозно да се наруши, што придонесува за дезориентација во времето и просторот.

Зошто со годините паметиме потешко?

Епизодното паметење постепено се менува со возраста. Професорот објаснува дека важна улога има префронталниот кортекс, дел од мозокот што учествува во создавањето и организирањето на сеќавањата.

Овој дел се развива низ детството и адолесценцијата, а целосна зрелост достигнува во раната возрасна доба. Подоцна неговата функција постепено слабее, па понекогаш полесно мешаме настани или детали.

Според Ранганат, тоа може да има и еволутивна логика. Помладите луѓе морале брзо да учат нови информации, додека постарите членови на заедницата првенствено го пренесувале стекнатото знаење и искуство на следните генерации.