КУЛТУРА, ПРКОС И ЕДНАКВОСТ: Македонија го слави Светскиот ден на Ромите

Овој 8 април 2026 година, Охрид и светот пулсираат во ритамот на ромската песна, но и во грчот на вековната борба за гола правда. Додека Европа се фали со нови стратегии и милионски фондови, во бисерот на Балканот денес живеат точно 232 припадници на оваа заедница кои се секојдневен дел од градскиот соживот. Светскиот ден на Ромите не е само обично одбележување на една колоритна култура и магичен јазик. Ова е денот кога гласно се поставува прашањето дали инклузијата е реалност или само добро спакуван проект на хартија. Охридските Роми го носат духот на традицијата која опстојува и покрај сите бури на историјата. Денеска славиме различност, но и потсетуваме дека секој човек заслужува еднаков старт без разлика на името и потеклото. Ова е момент за искрена почит кон луѓето кои се неодделив дел од македонскиот општествен мозаик.

Европската комисија веќе ги активираше сите механизми преку Стратешката рамка за Ромите за да го сопре системскиот расизам. Акцискиот план на ЕУ цели кон социо-економска инклузија и вистинско учество во општествените текови. Членките на Унијата се обврзаа на конкренти мерки за бришење на нееднаквоста која со векови ги држи овие луѓе на маргините. Европскиот совет бара итно обезбедување на десегрегирани живеалишта за секое ромско семејство. Ова не е само препорака, туку јасен пат кон цивилизирано општество кое не ги дели граѓаните според етничката припадност.

Институциите на ЕУ сега имаат клучна улога во мониторингот на националните активности и распределбата на огромните европски фондови. Повеќегодишната финансиска рамка до 2027 година нуди милиони евра преку инструментот ИПА и Економскиот инвестициски план за Западен Балкан. Овие средства мора да стигнат до оние на кои им се најпотребни за да се запрат нееднаквите стандарди на живеење. Еврокомисијата будно ја следи имплементацијата на законите за недискриминација во сите земји кандидати. Парите од фондот „Следна Генерација ЕУ“ се шанса за нов почеток на ромската младина која заслужува модерно образование.

Македонскиот модел: Ромите како столбови на Уставот

Пред точно 23 години Македонија направи историски исчекор и ги впиша Ромите во својот Устав како конститутивен народ. Денес државата ја спроведува Стратегијата за инклузија 2022-2030 која го трасира патот кон целосна интеграција. Ромите во Република Македонија веќе го остваруваат сопствениот потенцијал да бидат лидери на промените во своите заедници. Овој модел на соживот покажува дека е можно да се изгради заедница базирана на почит и меѓусебна соработка. Континуираните резултати се видливи во образованието и во јавната администрација каде ромскиот глас станува сè погласен и позначаен.

Сепак реалноста надвор од институциите честопати е сурова и полна со неправедни стереотипи кои тешко се искоренуваат. Сè уште гледаме расистички напади и дискриминација која боли повеќе од секој политички неуспех. Светот денес мора да ги препознае двојните аршини кои ги кочат талентите на младите и успешни Роми. Мораме да ги победиме предрасудите за да изградиме иднина во која различноста ќе биде нашата најголема сила. Светскиот ден на Ромите во оваа 2026 година е силен повик за будење на совеста кај секој граѓанин.