Ова е најпознатиот виц за Тито поради кој во Југославија се одело со години на Голи Оток

Како гласел вицот за Тито поради кој се одело на повеќегодишен затвор?

Во социјалистичка Југославија, хуморот можеше да биде опасна работа. Еден погрешен збор или виц на сметка на претседателот Јосип Броз Тито можел да ве однесе со години во затвор, според озлогласениот закон за „вербален деликт“. Една приказна која со децении се раскажува, совршено ја доловува апсурдноста, но и суровоста на тоа време.

Вицот за „идиотот“

Иако постојат повеќе верзии, најпознатата приказна е за човек кој наводно бил осуден на долга затворска казна (некои верзии велат и 22 години) поради следниов виц:

Еден човек оди по улица и вика на цел глас: „Царот е идиот!“. Веднаш доаѓа милиционер и го апси. Човекот се буни: „Чекајте, другар милиционер, јас мислев на белгискиот цар!“. Милиционерот му одговара: „Немој ти мене да ме лажеш, знам јас добро кој е идиотот!“.

Иако приказната е веројатно апокрифна, а казната преувеличена, таа совршено го отсликува духот на времето.

Член 133: Законот против „непријателска пропаганда“

Основата за ваквите прогони лежеше во членот 133 од Кривичниот законик на СФРЈ, познат како „вербален деликт“. Овој член забранувал секаков вид на „непријателска пропаганда“ и овозможувал апсење и осудување на луѓе за искажан збор – критикување на системот, пеење на „погрешни“ песни, или раскажување на вицеви за Тито. Илјадници луѓе биле осудени според овој член, а многумина завршиле и на озлогласениот затворски остров Голи Оток.

Вицот како оружје

Во еднопартиски систем без слобода на говор, политичките вицеви не биле само обична шега; тие биле моќно оружје и форма на народен отпор. Тие биле начин обичните луѓе, на кодиран и суптилен начин, да ја критикуваат власта, да ги исмеат апсурдите на системот и да ја кажат вистината што не смеела да се каже на глас. Тие служеле и како еден вид „вентил“ за испуштање на фрустрациите.

На крајот, овие приказни, иако се од минатото, остануваат како важен потсетник за вредноста на слободата на говорот и за тоа колку се кревки режимите кои се плашат од хуморот.