Тесла пред сто години ја предвидел женската моќ, но не онака како што се прераскажува

Пред точно еден век, Никола Тесла зборувал за свет во кој жените ќе станат пообразовани, ќе освојуваат нови професии и постепено ќе преземаат водечки позиции. Неговите зборови денеска звучат изненадувачки современо, но популарното тврдење дека тој едноставно предвидел оти „жените ќе владеат со светот“ ја изоставува посложената и понекогаш контроверзна содржина на интервјуто.

Разговорот бил објавен на 30 јануари 1926 година во американското списание „Collier’s Weekly“, под насловот „When Woman Is Boss“. Новинарот Џон Б. Кенеди во истиот текст ги претставил визиите на Тесла за безжичната комуникација, преносливите уреди и идната положба на жените.

Што навистина кажал Тесла за жените

Тесла сметал дека борбата за еднаквост нема да заврши само со изедначување на жените и мажите. Тој предвидувал нов општествен поредок во кој жените ќе стекнат поголемо образование, интелектуално влијание и раководни улоги.

Според неговото размислување, вековната подредена положба ги ограничувала можностите на жените да го развијат и покажат својот интелект. Со поголем пристап до образование и нови професии, верувал дека тие ќе ја изненадат цивилизацијата со својот напредок.

Тесла не зборувал конкретно за тоа кој ќе биде „глава на куќата“. Тоа е современа и сензационалистичка интерпретација на неговата поширока прогноза за растечката општествена и интелектуална моќ на жените.

Интервјуто не било едноставен феминистички манифест

Дел од изјавите може да се читаат како рано признавање дека жените имаат исти интелектуални способности како мажите. Сепак, интервјуто содржи и идеи што денеска звучат застарено и проблематично.

Тесла претпоставувал дека преземањето нови општествени улоги би можело да го промени односот на жените кон бракот и мајчинството. Потоа ја споредувал идната човечка организација со пчелна заедница предводена од матицата.

Поради тоа, неговите зборови не треба да се претставуваат како едноставно и целосно модерно предвидување за родова еднаквост. Тие се мешавина од визионерство, лични ставови и општествени идеи карактеристични за почетокот на 20 век.

Дали Тесла навистина го предвидел паметниот телефон

Во истиот разговор Тесла опишал иднина во која луѓето ќе можат веднаш да комуницираат на големи растојанија, да се гледаат и слушаат како да се лице в лице и да користат едноставен уред што може да се носи во џеб.

Овој опис навистина потсетува на мобилните телефони, видеоповиците и преносите во живо. Сепак, попрецизно е да се каже дека Тесла ја предвидел насоката на личната безжична комуникација, а не дека детално го осмислил денешниот паметен телефон.

Во интервјуто нема конкретен опис на интернет, апликации, екрани на допир или современи мобилни мрежи. Сличноста е впечатлива, но таа не треба да се претвора во тврдење дека го предвидел секој технички детал.

Не рекол дека безжичната технологија ќе ги ослободи жените

Во оригиналниот текст темите за безжичната комуникација и напредокот на жените се појавуваат една по друга. Тесла, сепак, не воспоставил јасна причинско-последична врска според која технологијата директно ќе доведе до женска надмоќ.

Современиот пристап до информации и образование навистина создаде нови можности за милиони жени, но тоа е историски заклучок направен многу подоцна. Не треба да му се припишува на Тесла како негова дословна изјава од 1926 година.

Каде во приказната се вклопува Хеди Ламар

Холивудската актерка и пронаоѓачка Хеди Ламар, заедно со композиторот Џорџ Антајл, во 1941 година пријавила систем за тајна радиокомуникација. Патентот бил одобрен во 1942 година и користел менување на фреквенциите за да се отежне попречувањето на сигналот за далечинско управување.

Овој концепт станал важен дел од историјата на комуникациите со проширен спектар. Сепак, тврдењето дека Ламар сама го измислила денешниот Wi-Fi е поедноставување, бидејќи современите безжични мрежи се резултат на работата на голем број инженери и пронаоѓачи низ повеќе децении.

Нејзиниот изум е значаен пример за жена чија техничка работа долго време останала во сенка на нејзината филмска кариера. Но, тој не претставува директен доказ дека прогнозата на Тесла се остварила според однапред определен план.

Што останува од визијата стара сто години

Највпечатливиот дел од интервјуто е препознавањето дека жените, со поголем пристап до образование и професионални можности, ќе преземаат сè поважни позиции во општеството.

Подеднакво впечатлива е визијата за мал пренослив уред преку кој луѓето ќе се гледаат, слушаат и ќе следат настани од другиот крај на светот. Тесла не ја опишал целосно денешната технологија, но точно ја почувствувал насоката во која ќе се движи комуникацијата.

Затоа интервјуто од 1926 година останува вреден историски документ, но само кога се чита во целост – со неговите точни предвидувања, промашувања и ставови што го одразуваат времето во кое биле изговорени.