Во среда погледнете и кон земјата: Затемнувањето носи необична појава

Целосното затемнување на Сонцето на 12 август 2026 година ќе биде еден од највпечатливите астрономски настани годинава, но вниманието на научниците нема да биде насочено само кон небото.

NASA потврдува дека патеката на тоталитетот ќе минува низ делови од северна Русија, Гренланд, Исланд, Шпанија и мал дел од Португалија. Во многу други делови од Европа затемнувањето ќе биде делумно.

Мистериозни линии се појавуваат непосредно пред тоталитетот

Станува збор за таканаречените сенковити пруги или „shadow bands“ – слаби, брзо подвижни темни и светли линии што понекогаш се појавуваат на земјата, ѕидовите и другите светли површини непосредно пред и по целосната фаза на затемнувањето.

Појавата може да трае многу кратко, а поради слабиот контраст често е полесно да се забележи со човечко око отколку да се сними. NASA ги опишува како брановидни светли и темни шари што се гледаат непосредно пред и по тоталитетот.

Главната теорија ја поврзува појавата со атмосферата

Едно од водечките објаснувања е поврзано со турбуленциите во Земјината атмосфера. Кога останува само исклучително тенок срп од Сонцето, атмосферските нарушувања можат да ја прекршуваат светлината и да создадат подвижни шари на површината.

Но истражувачите продолжуваат да проверуваат дали тоа е целата приказна.

Експериментот од 2017 година донел неочекуван резултат

За време на целосното затемнување во 2017 година, тим од Универзитетот во Питсбург поставил светлосни детектори на земјата и на балон на голема височина.

На двете локации бил регистриран сигнал од приближно 4,5 херци. Авторите на истражувањето наведуваат дека резултатот не можел едноставно да се објасни со атмосферска сцинтилација и повикале на дополнителни мерења на голема височина.

Во 2024 година научниците повторно се обиделе

Истражувањето било повторено за време на затемнувањето на 8 април 2024 година со подобрени инструменти, балони и сензор поставен во авион.

Овој пат сигналот од 4,5 херци не бил забележан над атмосферскиот граничен слој, но облачноста ги оневозможила клучните мерења од земјата. Поради тоа истражувачите не можеле да донесат конечен заклучок за потеклото на сенковитите пруги.

Постои и друга теорија

Покрај атмосферското објаснување, се истражува и можноста во појавата да учествуваат дифракција и интерференција на светлината. Научната литература и понатаму разгледува повеќе можни механизми, па затемнувањето на 12 август претставува нова можност за собирање податоци.

Каде најлесно се забележуваат сенковитите пруги?

Овие необични шари најлесно се гледаат на големи, мазни и светли површини – бел ѕид, бела плоча или чаршаф. На трева или темен асфалт можат многу лесно да останат незабележани.

Клучен е и моментот: треба да се бараат непосредно пред почетокот на тоталитетот и веднаш откако тој ќе заврши.

Важна заштита при набљудување на затемнувањето

За време на делумните фази не треба директно да се гледа во Сонцето без соодветна заштита. NASA препорачува специјализирани очила за затемнување или друг безбеден соларен филтер; обичните очила за сонце не се доволни.

Така, на 12 август вниманието ќе биде поделено меѓу спектаклот на небото и една многу посуптилна појава на земјата – сенковитите пруги што со векови ги фасцинираат набљудувачите и сè уште им даваат работа на научниците.