Дали Хомер воопшто постоел? Новите теории ја менуваат приказната за „Илијада“ и „Одисеја“

Името Хомер со векови стои зад „Илијада“ и „Одисеја“, но историчарите сè уште немаат сигурен доказ дека зад него навистина стоел еден човек.

Хомер е едно од најпознатите имиња во светската книжевност. На него традиционално му се припишуваат „Илијада“ и „Одисеја“, две дела кои силно влијаеле врз европската култура, литература и начинот на кој денес го замислуваме античкиот свет.

Но зад славното име се крие мистерија што трае со векови. Историчарите немаат сигурен одговор на едно навидум едноставно прашање: дали Хомер воопшто постоел како конкретна историска личност?

Современите истражувања не нудат конечен одговор, но дел од научниците сметаат дека „Хомер“ можеби не бил еден автор. Можно е зад името да стои долга усна традиција што ја создавале и менувале повеќе генерации пејачи, поети и запишувачи.

Дали Хомер навистина постоел?

Според традиционалното толкување, Хомер живеел приближно околу 900 година пред нашата ера и ги создал „Илијада“ и „Одисеја“. Проблемот е што за неговиот живот не постојат сигурни историски докази.

Историчарот Андре Леонардо Чевитарезе, професор на Федералниот универзитет во Рио де Жанеиро, наведува дека нема докази оти автор по име Хомер навистина постоел како творец на двата епа.

Според ова гледиште, подоцнежната традиција можеби ги поврзала „Илијада“ и „Одисеја“ со едно име, иако самите дела можеле да настанат во многу подолг и посложен процес.

Историчарот Даниел Бразил Јусти оди чекор понатаму и смета дека можеби би било попрецизно да зборуваме за „Хомери“ во множина.

Според него, станувало збор за повеќе запишувачи и приредувачи кои ги менувале, дополнувале и пренесувале текстовите додека усната традиција сè уште била жива.

„Хомеровото прашање“ е старо со векови

Сомнежите околу авторството на Хомер не се производ на модерното време. Уште во античка Грција се поставувале прашања за потеклото на еповите, а темата повторно станала важна во подоцнежните векови.

Филозофот Габриеле Корнели потсетува дека и Фридрих Ниче зборувал за таканареченото „Хомерово прашање“ уште на своето прво предавање на Универзитетот во Базел.

Според ова толкување, Хомер може да се разбере како книжевен и поетски поим, а не нужно како историски потврден човек кој лично ги напишал двата епа.

Сепак, претставата за Хомер како единствен автор била длабоко вкоренета во античкиот свет. Веќе во петтиот век пред нашата ера, младите Атињани ги учеле неговите стихови напамет.

Како можеле да настанат „Илијада“ и „Одисеја“?

Едно од најважните објаснувања е поврзано со силната усна традиција во античка Грција. Патувачките пејачи, познати како аеди, изведувале долги епски песни пред публика.

Тие користеле утврдени изрази, сцени и мотиви, но при секое ново изведување можеле да додадат, сменат или изостават одредени детали.

Така приказните за Тројанската војна, Ахил и Одисеј можеле со генерации да се пренесуваат усно пред конечно да бидат запишани.

Со текот на времето, запишувачите почнале да ја бележат и уредуваат оваа огромна маса материјал. Според оваа теорија, еповите постепено добиле облик сличен на оној што го познаваме денес.

Балканските гуслари помогнале да се разбере Хомер

Особено значајна улога во проучувањето на усната епика имале американските истражувачи Милман Пери и Алберт Лорд.

Во текот на 1930-тите години тие ја проучувале јужнословенската епска поезија и начинот на кој гусларите можеле да изведуваат исклучително долги песни без однапред напишан текст.

Нивните истражувања покажале дека пејачите користеле усталени формули, стихови и типични сцени, со чија помош можеле во живо да создадат сложени и долги епски приказни.

Ова дополнително ја зајакнало идејата дека и „Илијада“ и „Одисеја“ можеби не настанале како книга што еден автор ја напишал од почеток до крај.

Јазикот на еповите открива уште една трага

Дополнителна мистерија претставува самиот јазик на „Илијада“ и „Одисеја“. Тој содржи необична мешавина од различни старогрчки дијалекти.

Според Корнели, станува збор за исклучително сложена и вештачка јазична комбинација во која можат да се препознаат повеќе различни говорни форми.

Тоа би можело да укажува дека текстовите се создавале и менувале во подолг временски период, при што различни генерации оставале сопствен јазичен печат.

Дали „Одисеја“ можеби ја напишала жена?

Низ историјата се појавиле и многу понеобични теории. Британскиот писател Семјуел Батлер, на пример, претпоставувал дека „Одисеја“ можеби ја напишала жена, додека „Илијада“ била дело на маж.

Оваа теорија никогаш не станала доминантно објаснување меѓу стручњаците, но покажува колку долго научниците и писателите се обидуваат да откријат кој навистина стоел зад двата епа.

Што значи самото име Хомер?

Ниту потеклото на името Хомер не е целосно разјаснето. Една теорија го поврзува со старогрчки збор кој означувал „заложник“ или лице дадено како гаранција.

Друго толкување го поврзува името со слепилото. Според оваа претпоставка, во еден дијалект од областа околу античка Кима, на просторот на денешна Турција, зборот можеби се користел со значење „слеп“.

Сепак, ниту едно од овие толкувања не е сигурно потврдено.

Нема гробница, документи ниту сведоштво од современик

Најголемиот проблем за историчарите е целосното отсуство на материјални докази за животот на Хомер.

Професорот Денис Гарсија Шавиер посочува дека не постојат натписи, официјални документи, преписка, монети, сигурно идентификувана гробница или сведоштво од современик кој го споменува Хомер како историски поет.

Тоа само по себе не докажува дека Хомер никогаш не постоел. Можно е навистина да живеел исклучително талентиран поет чии биографски траги едноставно биле изгубени низ вековите.

Но исто толку е можно името Хомер со текот на времето да станало симбол за целата традиција што ги создала и обликувала овие епови.

Без оглед дали зад „Илијада“ и „Одисеја“ стоел еден човек, повеќе автори или генерации усни пејачи, Ахил, Одисеј, Троја и патувањето кон Итака преживеале повеќе од две илјади години.