Европа цели кон нула чад: Како Шведска стигна до 8% пушачи, а кај нас дури 45% од народот пали цигари

Јавното здравство на европскиот континент се наоѓа пред историска пресвртница во борбата против тутунската зависност, но диспаритетот меѓу развиените европски економии и регионот на Западен Балкан останува енормен. Европската Унија си постави амбициозна цел со долго времетраење – до 2040 година да ја создаде првата „генерација без цигари“, каде што помалку од 5 отсто од вкупното население ќе употребува тутунски производи. Наспроти ова, Република Северна Македонија сè уште се бори со децениска системска запуштеност, позиционирајќи се на самиот врв во Европа со дури 45 отсто активни пушачи меѓу возрасната популација, соопштено е во овој петок, 29 мај 2026 година.

Ревизија на европските даноци и новата никотинска закана за младите

Борбата на Брисел се одвива на повеќе фронтови преку воведување на ригорозен регулаторен филтер. Европската комисија веќе предложи сеопфатна ревизија на Директивата за оданочување на тутунот со цел драстично зголемување на минималните акцизни стапки и воведување строги контроли за електронските цигари, загреаниот тутун и никотинските кесички. Тутунот годишно одзема речиси 700.000 животи во ЕУ, а Шведска е лидер во позитивниот тренд со само 8 отсто пушачи, за разлика од Бугарија која има 37 проценти. Сепак, Светската здравствена организација (СЗО) алармира за нова димензија на кризата: тутунската индустрија намерно ги таргетира тинејџерите преку социјалните мрежи и слатките вкусови. Статистиката покажува дека дури 44 отсто од европските ученици пробале е-цигари, што создава ризик од развивање на доживотна никотинска зависност кај новите генерации.

Македонскиот данок од 38 милијарди денари и воведувањето на нов закон

На оваа меѓународна позадина, домашните бројки кои се базираат на официјалните истражувања на Институтот за јавно здравје (ИЈЗ) се повеќе од алармантни. Активното пушење го оптоварува македонскиот буџет со фрапантни трошоци од околу 38 милијарди денари на годишно ниво, наменети исклучиво за лекување на тешки незаразни заболувања како што се кардиоваскуларните и малигните болести, мозочните удари и компликациите во бременоста. Како одговор на оваа состојба, министерот за здравство, Азир Алиу, соопшти дека државата започнува координирана офанзива. За првпат на есенцијалната листа на лекови се ставени медицински помагала за одвикнување – никотински трансдермални фластери и гуми за џвакање, кои ќе бидат достапни преку матичните лекари. Истовремено, во тек е подготовка на нов предлог-закон за заштита од употреба на производите од тутун, кој е целосно усогласен со строгите европски норми.

Претставникот на СЗО, д-р Аким Али, и директорката на ИЈЗ, д-р Марија Андоновска, едногласно порачаа дека еволуцијата на тутунските производи бара итна забрана на вештачките вкусови во е-цигарите на домашниот пазар. Бидејќи секој еден денар вложен во примарна превенција носи дури 19 денари поврат преку избегнати идни здравствени трошоци, финализирањето на овој законски филтер е клучно за запирање на трендот каде што употребата на е-цигари кај македонските млади е двојно зголемена во споредба со изминатата деценија, се пренесува во медицинскиот преглед.