Крај на старата глобализација: Светот влегува во нов економски поредок

Крај на глобализацијата? Светот влегува во нова фаза на геополитичка економија

Изјавите на водечките светски лидери во последните години сè поотворено укажуваат дека моделот на глобализација каков што го познававме по Студената војна се менува. Францускиот претседател Емануел Макрон предупреди дека Европа мора повторно да ги преземе клучните стратешки капацитети, признавајќи дека прекумерната зависност од други сили создава ранливост.

Аналитичарите оценуваат дека ова не е само политичка реторика, туку сигнал дека глобалниот економски поредок влегува во нова етапа на фрагментација и регионализација.

Од слободна трговија до стратешка автономија

Пандемијата, војната во Украина и растечкото ривалство меѓу САД и Кина ја разнишаа вербата дека трговската меѓузависност автоматски носи стабилност. Американските индустриски политики, како Законот за чипови, субвенциите и ограничувањата кон Кина, означија промена во пристапот – националната безбедност повторно станува централна во економската стратегија.

Во исто време, Европската унија зборува за „стратешка автономија“, Кина гради сопствен паралелен економски систем, а Русија ја користи енергијата како инструмент на влијание.

Социјалната и политичката димензија

Економистите како Џозеф Стиглиц и Дани Родрик предупредуваат дека глобализацијата без механизми за заштита и прераспределба создава нерамнотежи. Родрик посочува дека не е можно истовремено да се одржуваат целосна демократија, национален суверенитет и целосна економска интеграција.

Според повеќе институции, светот не влегува во целосна деглобализација, туку во „реглобализација“ – регионални блокови, диверзификација на синџирите на снабдување и зголемена државна контрола врз стратешките сектори.

Доколку почетокот на 21 век беше период на интензивна глобализација, тековната декада се обликува како ера на геополитичка економија, во која безбедноста и отпорноста стануваат подеднакво важни како и економската ефикасност.