Бран од 6 метри го потопи југословенскиот град, научниците велат дека не е крај

Бран од 6 метри го потопи југословенскиот град Вела Лука во 1978 година, а научниците предупредуваат: метео-цунами може да се случи било каде на Јадранот!

Хрватските научници неодамна објавија труд во престижното списание „Reviews of Geophysics“, во кој го сумираа светското знаење за метеоролошките цунами – разорни појави кои на хрватскиот брег се познати како „шќиге“.

Најпознатиот таков настан се случил на 21 јуни 1978 година во Вела Лука, кога плимен бран висок над шест метри навлегол длабоко во пристаништето, ги поплавил куќите и предизвикал огромна материјална штета.

Повеќе од само невреме – што е метео-цунами?

За разлика од класичните цунами, овие бранови не настануваат поради земјотреси, туку поради брзи атмосферски пореметувања. Кога брзината на атмосферското пореметување (придружено со нагли скокови на притисокот и силен ветер) ќе се изедначи со брзината на брановите во плиткото море, доаѓа до резонантна појава. При приближувањето кон брегот, во тесните заливи, овие осцилации можат да се зголемат и до десет пати, создавајќи огромен бран.

Метеоролошките цунами се бележат во бројни заливи долж хрватскиот брег, а особено се загрозени местата како Стари Град и Врбоска на Хвар, како и Бакар и Мали Лошињ.

Зошто Хрватска е експерт за метео-цунами?

Бидејќи Јадранот е едно од најпогодените подрачја во светот, хрватските научници, предводени од Ивица Вилибиќ, Јадранка Шепиќ и Петра Земуник Селак, се светски лидери во истражувањето на овој феномен. Тие имаат развиено модели за прогноза и системи за рано предупредување.

Нивното истражување покажува дека климатските промени во иднина ќе ја зголемат зачестеноста и јачината на метео-цунамите. Тие ќе претставуваат дополнителен ризик, покрај веќе очекуваниот пораст на нивото на морето.

Грешките во градбата можат да бидат кобни

Научниците предупредуваат на „пристанишниот парадокс“: намалувањето на влезот во пристаништето со цел да се заштити од бранови, всушност може да ги засили осцилациите на метео-цунамито. Симулациите за Вела Лука покажале дека само продлабочувањето на пристаништето би ги зголемило брановите за дополнителен метар. Затоа, секое градење марини или насипување мора да биде направено со големо внимание и претходни симулации.