Криза на Шенгенските граници од септември? Девет држави бараат одложување на EES мерките

Новиот европски Систем за влез и излез, познат како EES, повторно ја отвора големата дилема на Шенген: како да се засилат безбедносните проверки без да се блокираат границите, аеродромите и туристичките рути.

Според написот што се повикува на Политико, девет европски држави побарале од Европската комисија да ги продолжи вонредните мерки за флексибилност и по 6 септември 2026 година.

Кои држави бараат продолжување?

Во барањето, според објавените информации, стојат Белгија, Франција, Германија, Грција, Италија, Малта, Холандија, Португалија и Швајцарија.

Министрите за внатрешни работи на овие земји нагласуваат дека го поддржуваат воведувањето на EES, но предупредуваат дека првите месеци од примената покажале сериозни оперативни проблеми.

Што е EES и зошто создава метеж?

EES ги заменува класичните печати во пасошите со дигитална регистрација на патниците кои не се државјани на ЕУ или Шенген-зоната, а патуваат за краток престој.

Системот бележи кога патникот влегува и излегува, а при првата регистрација се земаат и биометриски податоци, како фотографија на лицето и отпечатоци од прсти.

Идејата е да се зголеми безбедноста, да се откриваат пречекорувања на дозволениот престој и да се модернизира контролата на надворешните граници.

Проблемот е времето на обработка

На хартија, системот изгледа како модернизација. Но на терен, особено во туристичка сезона, секоја дополнителна минута на шалтер значи подолга редица, поголем притисок врз граничарите и нервоза кај патниците.

Аеродроми, авиокомпании и фериботски оператори веќе предупредуваат дека EES предизвикува подолги чекања и технички потешкотии, особено на премини со голем број патници.

Што значи „флексибилност“?

Сегашниот механизам им дозволува на граничните служби, во исклучителни ситуации, привремено да го прекинат прибирањето на дел од биометриските податоци за да се намалат метежите.

Тоа не значи дека патниците не се евидентираат. Влезот и излезот и понатаму се регистрираат, но државите бараат простор да реагираат кога системот создава преголем застој.

Зошто датумот 6 септември е важен?

Според барањето на деветте држави, сегашната флексибилност треба да истече по 6 септември 2026 година. Тие бараат писмени гаранции дека мерките ќе може да продолжат и потоа.

Аргументот е јасен: ако техничките и организациските проблеми не се решат навреме, целосното инсистирање на системот може да создаде уште поголем хаос на надворешните граници на Шенген.

Комисијата засега без јасен сигнал за одложување

Европската комисија, според достапните информации, ја поздравува посветеноста на земјите кон целосно спроведување на EES и наведува дека постојното законодавство веќе предвидува одредена флексибилност во периоди со зголемен сообраќај.

Сепак, засега нема јасен сигнал дека Брисел планира пошироко одложување на системот или автоматско продолжување на вонредните мерки по септември.

Патниците можат да бидат најпогодени

Најголемиот ризик е за патниците од земји надвор од ЕУ, особено на аеродроми, пристаништа и копнени премини со голем сообраќај. Во летна сезона, дури и мал застој може да се претвори во долги редици.

Затоа барањето на деветте држави не е само техничко прашање. Тоа е предупредување дека модернизацијата на границите мора да оди заедно со реалната подготвеност на системите, персоналот и инфраструктурата.

Шенген пред тест на издржливост

EES е еден од најголемите европски проекти за дигитализација на граничното управување. Но токму затоа секој проблем станува видлив веднаш: на шалтер, на аеродром, на пристаниште и во редиците на патници.

Одговорот на Европската комисија ќе покаже дали Брисел ќе инсистира на строг рок или ќе им даде повеќе простор на државите што тврдат дека системот сè уште не е доволно стабилен за целосна примена без исклучоци.