Научниците предупредуваа пред 50 години – денес прогнозите стануваат реалност

Европа повторно се соочува со екстремни горештини, пожари и сериозни проблеми со сушата, додека климатските промени сè почесто се наоѓаат во центарот на дебатата.

Прашањето повеќе не е само дали климата се менува. Научниците денес анализираат колку човечкото влијание ги прави екстремните временски настани посилни, почести или поопасни.

Научниците предупредувале уште пред половина век

Климатските модели не се нова појава. Уште во 1970-тите научниците почнале со компјутерски симулации за да проценат како растот на јаглерод диоксидот и другите стакленички гасови ќе влијае врз глобалната температура.

Подоцнежни анализи покажаа дека голем дел од тие стари модели биле изненадувачки точни кога станува збор за темпото на глобалното затоплување.

Истражување објавено во 2019 година анализирало повеќе историски климатски модели и утврдило дека повеќето од нив добро го предвиделе порастот на глобалната температура.

Каде грешеле некои од старите модели?

Кај дел од моделите разликите не произлегувале од погрешна физика, туку од претпоставките за тоа како ќе се движат емисиите во иднина.

На пример, некои модели не можеле однапред да предвидат промени како забраната на одредени штетни соединенија или различното движење на концентрациите на метан во атмосферата.

Кога научниците подоцна ги внесувале реалните нивоа на загадувачки гасови, резултатите биле многу поблиску до она што навистина се случило со глобалната температура.

Денес науката може да измери колку климатските промени влијаеле

Долго време научниците можеа само генерално да кажат дека глобалното затоплување ја зголемува веројатноста или интензитетот на одредени екстремни временски настани.

Денес постои посебна научна област позната како атрибуција на екстремни настани.

Со климатски модели, метеоролошки податоци и набљудувања, истражувачите можат да проценат дали климатските промени направиле одреден топлотен бран пожежок, сушата поекстремна или врнежите поинтензивни.

Не секој екстремен настан има ист одговор

Научниците нагласуваат дека заклучоците не се подеднакво сигурни за секој тип временска непогода.

Кај топлотните бранови, на пример, врската со глобалното затоплување може да се процени со релативно висока сигурност, додека кај други појави анализата може да биде посложена.

Токму затоа современите студии не се ограничуваат само на прашањето „дали климатските промени го предизвикале ова?“, туку се обидуваат да утврдат колку го промениле неговиот интензитет или веројатност.

Дали научниците навистина се согласуваат?

Еден од најчестите аргументи на климатските скептици е дека климата на Земјата отсекогаш се менувала. Тоа е точно – климата на планетата се менувала низ целата нејзина историја.

Но, научната загриженост денес е насочена кон брзината на сегашните промени и огромниот раст на концентрацијата на стакленички гасови по индустриската револуција.

Повеќе анализи на научната литература покажуваат многу висок степен на согласност меѓу климатските експерти дека современото глобално затоплување главно е предизвикано од човечките активности.

IPCC: Човечкото влијание е недвосмислено

Шестиот извештај на Меѓувладиниот панел за климатски промени на Обединетите нации заклучува дека човечките активности, првенствено преку емисиите на стакленички гасови, недвосмислено предизвикале глобално затоплување.

Според извештајот, просечната глобална температура на површината во периодот од 2011 до 2020 година била околу 1,1 Целзиусов степен повисока од просекот во периодот 1850–1900.

„Дали климатските промени го предизвикаа овој топлотен бран?“

Дел од климатолозите сметаат дека самото прашање е погрешно поставено.

Топлотни бранови постоеле и пред индустриската ера. Но, многу поважно е да се утврди колку денешното глобално затоплување ги прави пожешки и поопасни.

Фокусот затоа сè повеќе се префрла кон емисиите од согорувањето фосилни горива и дополнителната количина стакленички гасови што се акумулира во атмосферата.

Прашањето е што ќе оставиме зад себе

Ниски водостои, екстремни суши, рекордни температури и пожари се настани што можат силно да влијаат врз земјоделството, здравјето, водоснабдувањето и економијата.

Научните предупредувања не значат дека секој поединечен пожар, поплава или топлотен бран има само една причина. Но, тие покажуваат дека потоплата планета создава услови во кои многу екстремни настани можат да станат потешки.

Затоа вистинското прашање веќе не е дали климатските промени постојат. Прашањето е колку долго ќе го одложуваме одговорот на проблем за кој научниците предупредуваат со децении.