ПЛАНЕТАРЕН ПЕКОЛ: НАСА сними систем каде планетите се „тепаат“ за простор во реално време

Вселената уште еднаш ни докажа дека нашата фантазија е само бледа копија на реалноста која демне во длабочините на космосот. Вселенското летало TESS на НАСА во соработка со изолираната опсерваторија ASTEP на Антарктикот неодамна откри планетарен систем кој целосно ги урива досегашните астрономски правила. Станува збор за системот TOI-201 кој се наоѓа на неверојатни 370 светлосни години од нас и крие тајни кои научниците никогаш досега не ги виделе. Овој систем не е само обична група на планети туку претставува жив лабораториски експеримент каде орбитите се менуваат со застрашувачка брзина во реално време. Додека повеќето системи се стабилни со милијарди години, TOI-201 е во состојба на тотален орбитален хаос кој може да се следи од месец во месец. Ова откритие ни дава редок поглед во раното детство на планетите и нивната сурова борба за позиција околу матичната ѕвезда.

Ѕвездата TOI-201 е вистински џин кој има 1,3 пати поголема маса и пречник од нашето Сонце. Околу неа кружат три потполно различни светови кои гравитациски се „тепаат“ за превласт во системот. Првата е карпеста супер-Земја која е шест пати помасивна од нашата планета и ја завршува својата година за само 5,8 дена. Потоа следи гасен џин со половина од масата на Јупитер кој патува 53 дена околу ѕвездата. Најголемиот шок за астрономите е третата планета која е дури 16 пати потешка од Јупитер. Овој космички монструм има елиптична и искривена орбита која буквално ги влече внатрешните планети надвор од нивните патеки.

Космички хаос во реално време: Орбити кои се менуваат пред наши очи

Повеќето познати системи изгледаат како „грашок во мешунка“ каде сè е порамнето и предвидливо. Системот TOI-201 е сурова спротивност на овој ред бидејќи неговите планети воопшто не се наоѓаат во иста рамнина. Гравитацијата на надворешниот џин предизвикува внатрешните светови да доцнат во своите транзити за цели половина час. Научниците со неверување забележале дека планетите се однесуваат како расипан метроном кој секој пат отчукува различно време. Оваа драматична реорганизација е толку екстремна што за само 200 години планетите веројатно воопшто нема да поминуваат пред својата ѕвезда. Ние сме сведоци на последната претстава на овој динамичен танц пред тој целосно да исчезне од нашиот поглед.

Истражувачите од Универзитетот во Бирмингем нагласуваат дека ваквите трансформации вообичаено траат милиони години. Во овој систем сепак сè се случува пред нашите леќи во рок од неколку години. Оваа активна реорганизација ни овозможува да разбереме како навистина се формирале системите како нашиот Сончев систем. На почетокот сè било хаос и судири пред да се воспостави редот што го знаеме денес. TOI-201 е прозорец во минатото кој ни покажува колку моќна може да биде невидливата гравитација кога џиновите почнуваат да ги поместуваат границите.

Антарктичкиот чувар на небото: Зошто локацијата е клучна

Клучот за ова неверојатно откритие не лежи само во вселената туку и во најизолираното место на Земјата. Опсерваторијата ASTEP се наоѓа на леден глечер длабок три километри на Антарктичкото плато каде условите се сурови. Долгите поларни ноќи нудат совршена темнина за непрекинато следење на далечните егзопланети. Без оваа уникатна локација астрономите никогаш немаше да го забележат ненадејниот скок во движењето на планетите. Логистиката на Јужниот пол е пеколно тешка но резултатите се научно бесценети за човештвото. Секој податок од оваа ледена пустина ни помага да ја откриеме големата слика на нашиот космос.

Истражувачкиот тим веќе подготвува нови набљудувања за дополнително да ги карактеризира овие чудни светови. Целта е да сфатиме како овие планети успеваат да преживеат во толку нестабилна средина. Овој систем е потсетник дека правилата на природата често се пофлексибилни отколку што мислиме. Космосот продолжува да нè изненадува со системи кои не требаше да постојат според нашите стари учебници. Иднината на астрономијата е во следење на овие екстремни аномалии кои ги поместуваат границите на човековото знаење до самиот крај.