Фрлиле 2 милиона гуми во океанот мислејќи дека ја спасуваат природата

Во 1970-тите години, во морето кај Форт Лодердејл биле поставени приближно два милиона стари автомобилски гуми. Намерата била тие да создадат вештачки гребен, ново живеалиште за рибите и истовремено да решат дел од проблемот со отпадните гуми.

Проектот го добил името Озборн гребен. Наместо успешен пример за повторна употреба, повеќе од 50 години подоцна тој е една од најпознатите и најскапите еколошки санации од ваков тип.

Два милиона гуми на околу 20 метри под морето

Според документацијата на американските институции, гумите биле поставувани на морското дно на околу 2,1 километар од брегот, на длабочина од приближно 20 метри.

Некои биле врзувани во снопови и спуштани од бродови, додека дел од гумите ги фрлале и граѓани од приватни пловила. Целта била да се создаде стабилна структура на која би можеле да се развиваат морски организми.

Токму тука почнал проблемот. Конструкцијата не останала на своето место.

Од вештачки гребен до „подвижен отпад“

Гумите биле поврзувани со пластични ленти и метални елементи. Дел од врските попуштиле уште при поставувањето, додека останатите со текот на времето се оштетиле поради корозија и условите во морето.

Морските струи, брановите и тропските бури почнале да ги разнесуваат гумите далеку од првичната локација. Наместо стабилно живеалиште, тие станале подвижен отпад што се судирал со природните гребени.

Со текот на годините дел од гумите стигнале до околните природни живеалишта, каде нивното движење можело дополнително да го оштетува чувствителниот морски екосистем.

Чистењето почнало уште во 2001 година

Кога станало јасно дека проектот не ја исполнува својата првична цел, започнале обиди за отстранување на гумите. Првата програма стартувала во 2001 година, кога биле извадени околу 1.600 гуми.

Во 2006 година биле тестирани различни методи за нивно извлекување и транспорт, а веќе во 2007 година во операцијата се вклучиле нуркачи од американската војска, морнарицата и Крајбрежната стража.

Акцијата продолжила со години. Според податоците наведени во документацијата на Флорида, до 31 декември 2025 година биле извадени 945.804 гуми.

Повеќе од половина милион сè уште се видливи

Истражување спроведено во 2024 година покажало колку далеку се проширил проблемот. Гуми биле регистрирани на повеќе од 2.400 хектари морско дно.

На анализираното подрачје биле проценети околу 521.000 видливи и незатрпани гуми. Но тоа не е конечната бројка.

Во проценката не се вклучени гумите целосно затрупани со седимент, оние обраснати со морски организми или гумите што се наоѓаат надвор од истражените зони.

До 92.000 гуми се во контакт со гребенски живеалишта

Поголемиот дел од откриените гуми не лежат директно врз коралните гребени, туку во песочните канали меѓу нив. Сепак, значителен број се наоѓаат покрај или врз чувствителните гребенски живеалишта.

Според проценките, во поново скенираното подрачје до 92.000 гуми би можеле да бидат во контакт со корално гребенско живеалиште.

Тоа го прави чистењето многу покомплицирано од едноставно извлекување отпад од морето.

Некои гуми веќе станале дел од екосистемот

Дополнителен проблем е што по повеќе децении на дел од гумите сепак се населиле морски организми. Кај одредени примероци бил забележан и раст на корали.

Поради тоа, гумите не можат едноставно да се извлечат без проценка. Ако на нив има жив корал или друг чувствителен организам, потребно е прво да се обезбеди неговата заштита.

Современата санација на Озборн гребенот затоа не опфаќа само отстранување на старите гуми, туку и обнова и заштита на природното гребенско живеалиште што половина век ги трпи последиците од проектот.