Убиството на Саиф ал-Ислам Гадафи ја тресе Либија, Зинтан под лупа

Веста за убиството на Саиф ал-Ислам Гадафи ја потресе Либија и повторно ја отвори старата рана на незавршениот распад по 2011 година.

Според соопштение од неговиот политички кабинет, нападот се случил во западниот либиски град Зинтан, кога четворица маскирани лица упаднале во неговата резиденција и извршиле атентат. Кабинетот го нарече чинот „предавнички и кукавички“, а неговиот адвокат Халед ал-Заиди потврдил дека нападот бил извршен во домот на Гадафи. Дел од медиумските наводи тврдат дека бил застрелан во дворот, во градината на резиденцијата, што дополнително го засилува впечатокот дека станува збор за внимателно планирана акција, а не за спонтан инцидент.

По објавувањето на информацијата, во јавноста веднаш се појавија шпекулации за можно политичко потекло на нападот. Како можен мотив се посочува неговото наводно подготвување за враќање во политичкиот живот, потег што би можел да отвори нов фронт во веќе кревката рамнотежа меѓу центри на моќ во Либија. Во тој контекст, се спомнува и премиерот Абдул Хамид Дбеибе со седиште во Триполи, односно групи што се доведуваат во врска со владини структури, но истовремено следеа деманти и негирања на каква било вмешаност од страна на милиција поврзана со Министерството за одбрана во Триполи.

Повик за истрага, тест за либиските институции и за меѓународниот фактор

Политичкиот кабинет на Саиф ал-Ислам побара независна и транспарентна локална и меѓународна истрага, со апел до либиското правосудство, Обединетите нации, меѓународната заедница и организациите за човекови права. Овој повик, во суштина, ја става одговорноста на институциите да покажат дека во Либија може да се води процес без страв, притисоци и паралелни структури, што со години претставува најслабата точка на државата.

Ваквата ситуација лесно може да се претвори во политичка лавина. Ако убиството остане без јасни одговори, ќе се засили впечатокот дека влијателни актери и натаму ја кројат сцената со сила, а не со избори и институции. Ако, пак, истрагата се насочи кон конкретни групи, тоа може да отвори нови тензии меѓу безбедносните структури и регионалните центри, особено во чувствителните линии меѓу западниот дел на земјата и Триполи.

Контроверзно наследство, од „реформатор“ до симбол на пресметките по режимот

Саиф ал-Ислам Гадафи со години беше гледан како потенцијален наследник на својот татко Моамер Гадафи и како фигура што се обидувала да гради имиџ на умерен реформатор. Тој имиџ претрпе тежок удар на почетокот на востанието во 2011 година, кога неговите јавни настапи беа протолкувани како закана за крвопролевање и тврд одговор кон протестите. Паралелно со тоа, неговото име долго време беше врзано со правни постапки и меѓународни барања.

Според информациите што се пренесуваат, тој бил баран од Меѓународниот кривичен суд за злосторства против човештвото, а по падот на режимот бил уапсен и подолг период притворен во Зинтан. Во 2015 година, наводно бил осуден на смрт по скратена постапка, а подоцна следело помилување, што дополнително ја нагласи правната и политичката нејаснотија околу неговиот статус.

Убиството, ако се потврди низ официјални канали и истражни наоди, може да стане пресвртница со два можни исхода. Едниот е нагло заострување на внатрешните пресметки и отворање нов круг одмазди, другиот е ретка можност институциите да покажат контрола, транспарентност и минимален консензус за истрага што ќе ја смири јавноста. Во Либија, каде што политиката често се движи по раб на безбедносен хаос, токму одговорот на оваа криза ќе биде поважен од самата вест.