Ватикан со директен аларм, превентивните војни го палат светот

Ватикан влезе директно во јавната дебата за војната со ретко остра порака: нападите врз Иран ја разнишуваат основата на меѓународното право, а идејата за „превентивна војна“ може да го запали целиот свет. Ова не е вообичаен дипломатски говор. Ова е аларм, кажан гласно, во момент кога конфликтот влегува во петти ден и секој следен удар се продава како нужност.

Државниот секретар на Ватикан, кардинал Пјетро Паролин, предупреди дека ако државите добијат право да започнуваат превентивни војни, светот може да заврши „во пламен“. Тој порача дека владеењето на силата ја заменува моќта на правото. И додаде уште потешка реченица: не треба да се верува дека мирот доаѓа само кога непријателот ќе биде уништен.

Оваа порака тежи двојно затоа што Ватикан ретко критикува конкретни воени кампањи со ваква директност. Обично зборува со дипломатски шифри. Обично остава простор за посредување. Сега, тој простор се стеснува, а реториката станува груба. Во превод, светот гледа како се лизга границата меѓу закон и сила.

Ватикан удира по „превентивната војна“

Паролин не зборуваше воопштено. Тој ја спомена „превентивната војна“ како опасен преседан. Ако тоа стане норма, никој повеќе нема да биде безбеден. Секој ќе може да најде оправдување. Секој ќе може да удри прв. И секој ќе тврди дека тоа го прави за мир.

Токму тука е суштината на ватиканската критика. Мирот не се гради на логика „прво уништи, па преговарај“. Таквиот пристап создава нови циклуси на одмазда. Создава нови непријатели. И го прави правото украс, не правило.

Правото слабее, а силата станува аргумент

Ватикан вели дека слабеењето на меѓународното право е алармантно. Оваа оценка не е теорија. Таа е дијагноза за свет во кој воените операции се објаснуваат со брзи реченици и големи стравови. Кога ќе се отвори вратата за сила без јасен мандат, вратата не се затвора лесно.

Кардиналот предупреди и на уште една опасност. Луѓето почнуваат да веруваат дека мирот доаѓа само по целосно уништување на противникот. Тоа е мисла што звучи едноставно. Но е најбрзиот пат кон подолга војна. Затоа што секоја страна ќе си ја напише својата „нужност“.

Зошто оваа осуда е ретка и важна

Ватикан традиционално избегнува да ја затвори вратата за посредување. Затоа често зборува неутрално. Затоа внимава на формулации. Кога, сепак, се одлучува за директна критика, тоа значи дека гледа опасен пресврт. Не само на фронтот, туку во правилата по кои функционира светот.

Во исто време, од американска страна се повторува аргументот дека ударите се неопходни за да се спречи нуклеарна закана и балистички капацитети. Иран го негира тоа. А меѓу тие две позиции, Ватикан се обидува да го извлече најтешкото прашање: дали целта може да го оправда методот ако методот го руши правото.