Исланд пред историски избор: Што навистина се решава на референдумот на 29 август

Исланд на 29 август излегува на референдум што може повторно да ја отвори вратата кон Европската Унија. Граѓаните, сепак, нема директно да одлучуваат дали нивната земја веднаш да стане членка на ЕУ. Прашањето е дали Рејкјавик треба да ги продолжи преговорите за пристапување прекинати пред повеќе од една деценија. Доколку мнозинството гласа „за“, ќе започне нова преговарачка фаза, а секој конечен договор повторно ќе мора да биде потврден на втор референдум.

На 29 август не се гласа за директен влез во ЕУ

Референдумот е првиот чекор во процес што може да трае со години. Исланѓаните ќе одговорат дали сакаат земјата повторно да седне на преговарачката маса со Брисел и да ги утврди точните услови под кои би можела да стане членка.

Ако победи опцијата „за“, преговорите ќе продолжат, но Исланд нема автоматски да влезе во Унијата. По евентуалното постигнување договор, граѓаните ќе гласаат уште еднаш и тогаш ќе одлучат дали ги прифаќаат договорените услови.

Доколку мнозинството гласа „против“, Владата најавува дека обидот за повторно отворање на пристапниот процес ќе биде запрен.

Франција испрати порака дека Исланд нема што да изгуби

Францускиот министер за надворешни работи Жан-Ноел Баро, за време на посетата на Рејкјавик, порача дека гласањето не ја предодредува конечната одлука за членство.

Според него, Исланд нема што да изгуби доколку ги продолжи преговорите. Земјата би можела да ги дознае точните услови што ги нуди ЕУ, а потоа граѓаните да одлучат дали тие се прифатливи.

Овој аргумент е еден од главните столбови на кампањата за позитивен одговор: преговарањето не значи автоматско прифаќање на членството.

Процесот започна по финансискиот крах

Исланд поднесе барање за членство во ЕУ во 2009 година, непосредно по тешката финансиска и банкарска криза што ја погоди земјата. Формалните преговори започнаа во 2010 година.

Процесот беше запрен во 2013 година, откако на власт дојде поевроскептична влада. Во 2015 година, исландските власти дополнително потврдија дека не планираат да ги продолжат разговорите под тогашните услови.

Повеќе од една деценија подоцна, високите животни трошоци, геополитичката нестабилност и променетите односи меѓу Европа и САД повторно го вратија прашањето на политичката агенда.

Гренланд ја засили дебатата за безбедноста

Министерката за надворешни работи Торгердур Катрин Гунарсдотир изјави дека цврстата поддршка што ЕУ им ја даде на Данска и Гренланд за време на притисоците од американскиот претседател Доналд Трамп му ја покажала на Исланд вредноста на европското единство.

Исланд е членка на НАТО, но нема постојана армија. Земјата се потпира на Алијансата и на билатералниот одбранбен договор со САД, додека нејзината положба во Северниот Атлантик има големо стратешко значење.

Поддржувачите на членството сметаат дека присуството во институциите на ЕУ би ѝ дало на земјата поголемо политичко влијание и дополнителна заштита од притисоци на големите сили.

Исланд веќе е тесно поврзан со Европската Унија

Иако не е членка, Исланд преку Европската економска област е дел од единствениот европски пазар. Во земјата важат голем дел од правилата за слободно движење на стоки, услуги, капитал и луѓе.

Исланд е и дел од Шенген-зоната. Критичарите на сегашниот модел истакнуваат дека земјата применува голем број европски правила, но нема претставници со право на глас при нивното носење.

Поддржувачите на членството тврдат дека влезот во ЕУ би му дал на Рејкјавик место на масата каде што се донесуваат одлуките што веќе директно влијаат врз исландската економија.

Рибарството останува најчувствителното прашање

Најголемиот спор се очекува околу рибарството. Морските ресурси имаат огромно економско и историско значење за Исланд, а многу граѓани стравуваат дека членството би ја ограничило националната контрола врз риболовните квоти.

Земјоделството, пазарот на трудот и можноста за идно прифаќање на еврото исто така ќе бидат дел од тешките разговори. Владата сака најсложените прашања да бидат отворени рано, за граѓаните да добијат јасна слика пред конечната одлука.

Лидерката на опозициската Партија на независноста, Гудрун Хафстеинсдотир, тврди дека ЕУ не е замена за НАТО и дека членството не претставува магична заштита од геополитичките ризици. Таа предупредува дека европската политика за рибарство може да ја загрози контролата врз еден од најважните национални ресурси.

Парламентот го отвори патот до референдумот

Исландскиот парламент во мај го одобри одржувањето на референдумот со 34 гласа „за“ и осум „против“, додека 14 пратеници беа воздржани.

Јавноста останува поделена. Дел од граѓаните се против полноправно членство, но сепак сакаат преговорите да продолжат за да видат какви услови може да обезбеди земјата.

Токму поради тоа гласањето на 29 август нема веднаш да одговори дали Исланд ќе стане 28. членка на Унијата. Тоа ќе покаже дали земјата е подготвена повторно да ја испита европската опција во период на брзи економски и безбедносни промени.