Физичар од 1960-тите го пресметал „крајот на човештвото“: Датумот е за 84 дена, но денес знаеме нешто што тој не можел да го предвиди

Еден научен труд од 1960-тите повторно го привлекува вниманието поради датумот што во него бил означен како своевиден „суден ден“ за човештвото. Австрискиот физичар Хајнц фон Ферстер, врз основа на тогашните податоци за растот на светската популација, пресметал дека доколку човештвото продолжи да се размножува со истото забрзано темпо, на 13 ноември 2026 година би се доближило до математички апсурдна граница.

Датумот денес звучи особено впечатливо бидејќи 13 ноември 2026 година е само на неколку месеци од нас. Сепак, зад оваа морничава прогноза не стои предвидување дека токму тој ден Земјата буквално ќе исчезне, туку математички модел заснован врз трендот на раст на населението кој во времето на Ферстер изгледал многу поинаку од денешната демографска слика.

Како физичарот стигнал до „судниот ден“?

Ферстер во својот труд анализирал 24 проценки за бројот на жители на Земјата, опфаќајќи период од неколку илјади години. Она што го заинтересирало било забрзувањето на растот на светската популација: низ историјата, времето потребно бројот на луѓе да се удвои постепено се скратувало.

Идејата била релативно едноставна, но нејзината последица звучела застрашувачки. Ако секое следно удвојување на населението се случува побрзо од претходното и ако истиот образец продолжи без промена, математички би се стигнало до точка во која растот би станал практично бесконечен.

Ферстер токму врз таквата екстраполација го темелел својот датум. Во трудот, кој го носи насловот „Судниот ден: Петок, 13 ноември 2026 година“, тој предупредил дека човечката популација на тој датум би се приближила кон бесконечност доколку продолжи да расте според темпото забележано во претходните два милениуми.

„Ќе бидат згазени до смрт“

Формулацијата со која физичарот ја опишал можната иднина била намерно драматична. Тој предупредил дека идните генерации можеби нема да исчезнат поради глад, туку, во преносна смисла, би биле „згазени до смрт“ од сопствената бројност.

Во основата на оваа замисла не била мистична прогноза, туку математичка последица од продолжување на еден тренд без никаква промена. Проблемот, меѓутоа, е токму во претпоставката дека демографските процеси можат децении и векови да продолжат по иста крива.

Денес знаеме дека демографската слика се променила

Повеќе од шест децении по објавувањето на трудот, реалноста покажува дека тој образец не продолжил на начинот на кој Ферстер го претпоставувал. Растот на светската популација значително забавил, а демографските трендови во многу делови од светот се движат во спротивна насока од некогашните очекувања за постојано забрзување.

Во 1960-тите, светското население се удвојувало приближно на секои 32 години. Денес, според податоците наведени во материјалот, за такво удвојување би биле потребни околу 83 години. Самата разлика покажува колку драматично се променил темпото на демографскиот раст.

Што велат денешните проценки?

Наместо бесконечно зголемување на бројот на жители, актуелните демографски проекции предвидуваат постепено достигнување на врвот на светската популација, по што би следел пад.

Според проценките на Обединетите нации наведени во изворниот материјал, светското население денес е околу 8,2 милијарди и би можело да достигне врв од приближно 10,3 милијарди во текот на 2080-тите. По тој период се очекува бројот на жители да почне да се намалува, така што до 2100 година популацијата би можела да биде околу 700 милиони помала од достигнатиот максимум.

Тоа е сосема поинаква слика од онаа што произлегува од математичкиот модел на Ферстер. Наместо бескрајна демографска експлозија, денешните проекции укажуваат на забавување, стабилизирање и на крајот намалување на бројот на луѓе.

Значи ли тоа дека 13 ноември 2026 година е обичен датум?

Во научна смисла, нема причина овој датум да се третира како вистински „крај на човештвото“. Тој претставува резултат од екстраполација на стар демографски тренд, а не современа прогноза за иднината на човечката цивилизација.

Вредноста на ваквото старо предвидување денес е можеби токму во тоа што покажува колку внимателно треба да се користат математичките модели. Ако одреден тренд се продолжи бесконечно во иднината, резултатот може да изгледа неизбежен, но реалниот свет постојано се менува, а со него се менуваат и однесувањето на луѓето, стапката на раѓање, животниот век и демографската структура.

Ферстер не можел да ги знае сите промени што ќе следат во наредните шест децении. Неговата пресметка затоа останува интересна како историски пример за обид да се предвиди иднината со помош на тогаш достапните податоци, но не и како сериозна современа најава за неизбежна апокалипса.

Најважната лекција не е датумот, туку промената на трендот

Иако насловот „суден ден на 13 ноември 2026 година“ звучи како сценарио од научнофантастичен филм, суштината на приказната е многу поинтересна: човечката популација не продолжила да расте со темпото што го претпоставувал моделот.

Токму затоа датумот што некогаш бил претставен како математичка граница денес е повеќе потсетник дека демографијата не е права линија. Светот што го гледаме во 2026 година е демографски различен од светот во кој Ферстер ја објавил својата анализа.

Со други зборови, човештвото не е на 84 дена од математички предодреден крај. Напротив, старото предвидување најдобро покажува колку една навидум убедлива пресметка може да се промени кога и самата реалност што ја опишува ќе тргне во друга насока.