Европратеници обвинуваат: Италија ја крие вистината за мигрантскиот центар во Албанија

Италијанската влада се соочува со нов политички и хуманитарен притисок по обвинувањата дека се обидува да ја „скрие вистината“ за условите во мигрантскиот центар во Гјадер, Албанија. Делегација на европратеници тврди дека при посетата не добила целосен пристап до објектот, ниту клучни информации за бројот на луѓе што се држат таму. Според нив, не им било дозволено да влезат во ќелиите и лично да ја проверат состојбата во која се наоѓаат мигрантите. Центарот, кој е под италијанска надлежност, повторно ја отвори големата европска дебата: дали Европа ја решава миграцијата или само ја турка надвор од своите граници, далеку од очите на јавноста и надзорот. Во прашање не е само политика, туку човечко достоинство.

Европратеничката Кристина Гуарда од Зелените/Алијанса на левицата изјави дека посетата оставила сериозни сомнежи за транспарентноста. Според неа, сведочењата што успеале да ги соберат укажуваат на секојдневие исполнето со неизвесност, изолација и чувство дека луѓето се заглавени во систем без јасен излез. Делегацијата предупредува дека токму недостигот на целосен увид ја прави ситуацијата уште посериозна. Ако условите се во ред, зошто тогаш европратениците не можеле да ги видат сите делови од центарот?

Центар што требаше да биде модел, а стана спор

Центарот во Гјадер, заедно со објектот во Шенѓин, беше отворен во 2024 година како дел од договорот меѓу Италија и Албанија. Идејата е мигрантите што италијанските власти ги пресретнуваат на море да бидат префрлени во Албанија, каде што би се обработувале нивните барања за азил и евентуална депортација.

Овој модел веднаш предизвика жестоки реакции. Поддржувачите го претставуваат како практично решение за намалување на миграцискиот притисок врз Италија. Критичарите, пак, предупредуваат дека станува збор за опасно префрлање на одговорноста надвор од територијата на Европската Унија.

Суштинското прашање е едноставно. Ако луѓето се под италијанска надлежност, дали Италија може да ги држи во центар надвор од ЕУ без целосна јавна и институционална контрола? Токму тука почнува судирот меѓу безбедносната политика и човековите права.

Европратениците тврдат дека не добиле целосен пристап

Според делегацијата, при посетата во Гјадер не биле добиени основни информации. Меѓу нив бил и точниот број на притворени лица. Пратениците тврдат дека не им било дозволено да влезат во ќелиите, ниту реално да ја проверат состојбата во просториите каде престојуваат мигрантите.

Холандската европратеничка Тине Стрик ја оцени посетата како разочарувачка и срамна. Таа посочи дека персоналот создавал пречки, не давал податоци и не одговарал на прашања. Таква слика, ако се потврди, е тежок удар за тврдењето дека центарот функционира транспарентно.

Европските пратеници имаат улога да вршат надзор, особено кога станува збор за модели што можат да станат пример за цела ЕУ. Ако и тие не можат да добијат целосен увид, тогаш прашањето е што останува за јавноста, медиумите и организациите за човекови права.

Луѓе во правна магла и психолошка неизвесност

Гуарда предупреди дека луѓето во центарот живеат во состојба на правна и психолошка неизвесност. Дел од сведочењата укажуваат на чувство на отуѓување, празни денови и недостиг на активности. За мигрантите, тоа не е само административна процедура. Тоа е секојдневие без јасна иднина.

Според европратениците, во регистрите биле забележани сериозни критични настани поврзани со менталното здравје на притворените лица. Гуарда наведе и дека употребата на психотропни лекови е честа, а голем дел од луѓето го поминуваат времето во спиење поради недостиг на активности.

Таквите информации бараат итна и независна проверка. Центар што се претставува како модерно решение не смее да функционира како простор во кој луѓето исчезнуваат од јавниот поглед. Миграциската политика не може да се мери само со бројки и капацитети.

Скап проект со големи правни пречки

Договорот меѓу Италија и Албанија се проценува на околу 130 до 140 милиони евра годишно. Тоа е огромна сума за модел што и натаму се соочува со сериозни правни и политички оспорувања. Италијанските судови веќе блокираа дел од трансферите, оценувајќи дека некои земји на потекло не се безбедни за враќање.

Капацитетот на центарот во моментов се проценува на околу 70 до 80 лица, но објектите во Албанија се предвидени за многу повеќе луѓе. Според договорот, максималната бројка може да достигне до 3.000 лица истовремено. Тоа значи дека ова не е мал експеримент, туку проект со големи амбиции.

Токму затоа критичарите предупредуваат дека Гјадер може да стане преседан. Ако моделот се прифати без силен надзор, други европски земји може да тргнат по истиот пат и да создадат слични „офшор“ центри надвор од ЕУ.

Десницата го брани моделот, критичарите бараат одговори

Дел од италијанската десница го брани центарот и го претставува како модерен, функционален и добро организиран објект. За нив, ова е доказ дека Италија може да управува со миграцијата на поинаков начин, без да го носи целиот товар на своја територија.

Но критичарите гледаат сосема друга слика. Тие велат дека зад зборовите „ефикасност“ и „контрола“ се крие систем што може да ги остави луѓето во изолација, без доволно правна сигурност и без вистински надзор од европските институции.

Од италијанската влада и надлежните институции во Албанија засега нема официјален одговор на обвинувањата дека на европратениците им бил ограничен пристапот. Токму молкот дополнително ја засилува недовербата.

Случајот со Гјадер веќе не е само албанско-италијанско прашање. Тој станува тест за целата Европска Унија. Дали миграцијата ќе се решава со транспарентни, правни и хумани процедури, или со центри далеку од очите на јавноста? Одговорот на ова прашање ќе покаже дали Европа гради систем на контрола или систем на одговорност.