Нов редок ендемит на Јабланица: Pterocephalus perennis потврден само на Бели Брег во најсеверната точка од ареалот

Една тивка планинска падина на Јабланица одеднаш стана важна точка на ботаничката мапа, откако студентско истражување потврди дека редок балкански ендемит има свое, засега единствено, сигурно засолниште токму кај нас.

Студентката Мила Стојановска, во рамки на Програмата за поддршка на млади еколози „Д-р Љупчо Меловски“ при Македонското еколошко друштво, спроведе истражување за распространетоста и еколошките услови на растението Pterocephalus perennis на планината Јабланица. Овој труд е дел од поширок меѓународен проект што ја следи балканската флора со цел да се препознаат ретки и ендемски видови и да се разбере нивната екологија, особено таму каде што присуството е скриено и лесно се пропушта.

Pterocephalus perennis е балкански субмедитерански ендемит со ограничена распространетост, а во Македонија првпат бил евидентиран во 2024 година. Во истражувањето се анализирале надморска височина, наклон, експозиција и геолошка подлога, со што биле издвоени 18 потенцијални локалитети на кои би можело да се очекува видот да се појави.

Теренот, сепак, ја кажал последната реч. И покрај сличностите меѓу повеќе локации, присуството било потврдено само на локалитетот Бели Брег на Јабланица. Ова место се издвојува како најсеверна точка од ареалот на растението и носи дополнителна важност затоа што се разликува од локациите во Албанија и Грција, каде што видот најчесто се поврзува со крајбрежни предели и поинакви микроклиматски услови.

Што му одговара на растението и зошто не е насекаде

Анализите на почвата од Бели Брег покажале дека растението опстојува на високо карбонатни почви со карпеста подлога. Интересно е што дел од потенцијалните локалитети имаат слични карактеристики, но видот не се појавил таму, што упатува дека, покрај „видливите“ услови, постојат и дополнителни станишни фактори што одлучуваат каде растението ќе преживее, а каде ќе изостанe. Морфометриските мерења, пак, потврдиле дека единките од Македонија се морфолошки идентични со тие од Грција и Албанија.

Колку е голема популацијата и што значи тоа за заштитата

За процена на распространетоста на популацијата биле користени линиски трансекти и дронски фотографии, методи што овозможуваат попрецизна слика за просторот што го зафаќа видот. Според добиените проценки, се наведува дека Pterocephalus perennis би можел да се смета за загрозен вид според категоризацијата на IUCN, иако сè уште недостигаат дополнителни податоци за конечна и целосно потврдена категоризација.

Истражувањето било реализирано со поддршка од Лабораторијата за екологија на растенија при Природно-математичкиот факултет во Скопје, Мултикултурниот центар „Коста Србакоски“ во Вевчани и Планинарскиот клуб „Дипсакус“ од Вевчани, што покажува дека ваквите откритија најчесто се случуваат кога научната љубопитност ќе се спои со локална логистика и теренска упорност.