Шефот на ИАЕА предупреди, Блискиот Исток може да влезе во нуклеарен кошмар

Стравот од нова катастрофа на Блискиот Исток доби уште помрачна димензија откако првиот човек на Меѓународната агенција за атомска енергија предупреди дека евентуален напад врз цивилни нуклеарни централи може да отвори сценарио за масовни евакуации. Тоа веќе не е само воена закана. Тоа е можност за радијациски ризик со последици што би можеле да погодат огромни урбани подрачја, да предизвикаат паника и да ја турнат целата криза во уште поопасна зона. Кога нуклеарната безбедност влегува во игра, секој удар добива многу потежок одек.

Шефот на ИАЕА, Рафаел Гроси, предупреди дека не може да се исклучи ослободување на радиоактивни материјали ако цивилни нуклеарни капацитети станат цел. Според неговата порака, последиците би можеле да бидат толку сериозни што би се појавила потреба за евакуација на области големи колку цели големи градови, па дури и поголеми. Тоа е предупредување што не остава простор за потценување.

Во момент кога конфликтите се шират и воени удари погодуваат сè повеќе држави, ваквото сценарио звучи како најцрното можно продолжение. Досега темата беше нафта, ракети и воздушни напади. Сега во центарот влегува и нуклеарната безбедност. А тоа значи дека влогот веќе е драматично повисок.

Гроси отворено призна и чувство на фрустрација што договор меѓу САД и Иран за иранската нуклеарна програма не бил постигнат во последните разговори. Според него, дипломатијата е тешка, но не и невозможна. Со таа порака, тој практично предупредува дека воената логика не носи трајно решение, особено кога во равенката влегуваат нуклеарни објекти.

Нуклеарните капацитети во регионот ја креваат опасноста

Предупредувањето доаѓа во особено чувствителен момент, бидејќи повеќе земји во регионот имаат активни нуклеарни капацитети, истражувачки реактори или локации поврзани со складирање гориво. Тоа значи дека опасноста не е врзана само за една држава или за една централа. Ризикот е поширок, а мрежата на потенцијално чувствителни точки е многу поголема отколку што јавноста често претпоставува.

Обединетите Арапски Емирати имаат четири оперативни нуклеарни реактори. Јордан и Сирија имаат истражувачки реактори. Во исто време, и други земји како Бахреин, Ирак, Кувајт, Оман, Катар и Саудиска Арабија биле погодени од напади, а сите на некаков начин користат нуклеарни апликации. Токму оваа широка мапа на чувствителни точки ја прави ситуацијата уште пострашна.

Кога во регион полн со тензија има повеќе нуклеарни објекти, дури и ограничен удар може да отвори многу поширока безбедносна криза. Не мора секоја централа да биде погодена за да настане паника. Доволно е ризикот да стане реален. И токму тоа е поентата на овој аларм.

Дипломатијата слабее, стравот расте

Гроси јасно порача дека трајното решение за долгогодишниот спор останува на дипломатската маса. Според него, силата можеби е реалност во меѓународните односи, но секогаш е најмалку посакуваната опција. Тоа е директна порака до сите страни дека секое дополнително заострување го турка светот поблиску до сценарио што никој не може целосно да го контролира.

Во ваква атмосфера, прашањето веќе не е само кога повторно ќе има разговори. Прашањето е дали тие разговори ќе дојдат пред да се премине црвената линија. А кога шефот на ИАЕА јавно предупредува на можни евакуации поради радиоактивен ризик, тоа значи дека таа линија веќе се гледа на хоризонтот.

Засега, според неговите информации, нема индиции дека иранските нуклеарни капацитети се погодени или оштетени. Но тоа не ја намалува тревогата. Напротив. Тоа само покажува колку брзо работите може да станат многу полоши ако конфликтот продолжи. И затоа предупредувањето е јасно: најмалата грешка во ваков момент може да отвори криза со последици што би биле далеку пошироки од самата војна.