Романија постави услови и ги олади сценаријата за обединување со Молдавија

Една реченица од Маја Санду беше доволна повторно да се разгорат старите дилеми за идентитет, граници и европска иднина, но Букурешт брзо стави до знаење дека „влез преку обединување“ не е пат што се турка со шпекулации.

Изјавата на претседателката на Република Молдавија дека лично би гласала за обединување со Романија доколку се одржи референдум отвори политичка лавина во двете земји. Во јавноста веднаш се наметна тезата дека обединувањето би било „скратен коридор“ кон Европската Унија, преку фактот што Романија веќе е членка. Но, реакцијата од романска страна испрати спротивна порака: темата не се решава со симболика, туку со јасна, мерлива и недвосмислена волја на молдавските граѓани.

Маја Санду ја отвори темата што во Молдавија секогаш дели на две.

Во молдавскиот политички и општествен контекст, идејата за обединување со Романија не е нова, но секогаш е експлозивна. За едни, тоа е историско и културно „враќање дома“, за други, ризик за државната самостојност и внатрешната стабилност. Затоа и реакциите, според описот на настаните, не се задржаа на личниот став на Санду, туку се префрлија на прашањето дали ваквиот сигнал ја менува државната стратегија и дали се отвора простор за политичко надмудрување под европско знаме.

Тврдењата за „европски пат преку Букурешт“ ја вжештија дебатата за легитимитет.

Контроверзијата се продлабочи со наративот дека власта во Кишињев сака да го забрза европскиот курс преку идејата за обединување, особено во атмосфера на силни страсти околу избори, дијаспора и домашни политички поделби. Во вакви околности, секоја формула што наликува на „обиколница“ лесно се претвора во аргумент за противниците дека се турка крупна одлука без широк консензус.

Никушор Дан постави услов што практично ја замрзнува темата во овој момент.

Романскиот претседател Никушор Дан јавно ја отфрли можноста за организирање референдум за обединување, нагласувајќи дека нема основа за таква иницијатива додека нема јасна волја во Молдавија. Со тоа, Букурешт ја врати темата од сферата на емоции во сферата на процедура и легитимитет: прво да постои недвосмислено мнозинство во Молдавија, па дури потоа да се отвора прашањето за чекори од историски размер.

Пораката има и дипломатска тежина. Романија испраќа сигнал дека нема да изгледа како држава што „проголтува“ сосед, туку како партнер што поддржува, но не наметнува. Тоа е важно и за пошироката европска рамка, каде што стабилноста, демократската волја и внатрешната кохезија се клучни зборови.

Букурешт ја остави вратата подотворена, но ја заклучи на „ако“ и „кога“.

Дан истакна дека Романија ќе продолжи да ја поддржува Молдавија во енергетиката, економијата и инфраструктурното поврзување, но дека иднината на молдавската држава мора да ја решат нејзините граѓани. Во истата реченица, тој остави резервна формула: ако во одреден момент ставот во Молдавија се промени, Романија ќе постапи соодветно.

Практично, тоа значи две работи. Прво, се спушта топката во дворот на Кишињев и јавноста таму. Второ, се става крај на „брзите сценарија“ што ја претвораат чувствителната тема во дневнополитичка алатка. Во реалноста, обединувањето не е технички трик за членство во ЕУ, туку прашање што би ја редефинирало државноста, институциите и регионалната безбедност, а токму затоа и реакциите се внимателни и условени.

Оваа полемика ја открива слабата точка на регионот што секој ја толкува на свој начин.

За Молдавија, европскиот пат е истовремено стратегија и борба за внатрешна кохезија. За Романија, поддршката значи влијание и одговорност, но без чекор што би ја разнишал регионалната рамнотежа. Затоа и најважната порака од Букурешт е едноставна: европската интеграција може да се поттикнува со помош и поврзување, но не може да се „прескокне“ со политичка шпекулација.