Скапи станови, евтин квалитет и систем што ги остава купувачите сами

Скап квадрат, евтина изведба и сериозни дефекти се реалност за голем дел од купувачите на нови станови во Скопје, и покрај цените што одамна се доближија до европските.

Поплавени гаражи, мувла во кујни, пукање цевки, нефункционална вентилација и ѕидови без звучна изолација не се исклучок, туку правило во многу новоградби. Иако становите се продаваат по над 2.500 евра за квадрат во поатрактивните општини, квалитетот често не ја следи цената, оставајќи ги купувачите со скапи проблеми и малку институционална заштита.

Личните искуства откриваат долгорочни последици од лошата градба.

Скопјанецот Атанас Ј., кој пред девет години купил стан во комплекс згради во Ѓорче Петров, вели дека проблемите не престанале ниту со текот на времето. Поплави од горните станови, уништена кујна, гаража што се полни со вода при секој дожд и речиси никаква звучна изолација ја претвораат секојдневната употреба во постојана борба со дефекти.

Слични искуства има и Моника Младеновиќ, која се вселила во новоградба во Тафталиџе. Таа раскажува дека само една недела по вселувањето се поплавиле кујната и купатилото, дека ѕидовите биле направени без основна завршна обработка, а вентилацијата не функционирала. Дополнителен проблем бил и имотниот лист, кој доцнел, што го довело во прашање и правниот статус на купопродажбата.

Во Ново Лисиче, Марија Најдова по секое туширање собира вода од купатилото бидејќи таа тече обратно, поради лошо изведен „пад“ кон сифонот. И покрај интервенции, проблемот останал, што покажува дека импровизацијата често ја заменува стручноста.

Цените растат, а квалитетот не го следи темпото.

Податоците покажуваат дека квадратен метар во Скопје достигнува и над 3.000 евра, што е споредливо со градови како Солун, Рига или Дортмунд. Најскапата регистрирана трансакција изнесуваше 189.231 денар по квадрат за стан во општина Центар. Сепак, ваквите цени не гарантираат соодветен квалитет на изведбата, туку често само ја одразуваат атрактивноста на локацијата.

Профитот е примарен мотив, а стручноста често е споредна.

Архитектот Никола Велковски, поранешен главен архитект на Скопје, оценува дека околу 80 проценти од приватните инвеститори не се класични градежни фирми. Според него, станува збор за луѓе надвор од секторот, кои градат со цел брз профит, ангажирајќи најевтини изведувачи и минимален надзор.

Тој посочува дека иако статиката најчесто е безбедна, речиси сè друго е изведено паушално. Проектите се доверуваат на најевтини понудувачи, изведбата ја вршат групи мајстори без континуирана инженерска контрола, а надзорот често постои само „на хартија“.

Институционалниот надзор е расцепкан и недоволен.

Иако законски повеќе институции се вклучени во процесот, реалната контрола на квалитетот е слаба. Општините издаваат дозволи и следат рокови, но градежните инспектори немаат надлежност да го проверуваат квалитетот на становите. Надзорот го вршат фирми што ги ангажира самиот инвеститор, што ја доведува во прашање нивната независност.

Дополнително, дури и лиценцираните управители на станбени објекти признаваат дека нивната улога е ограничена. По истекот на гаранцијата, одговорноста на инвеститорот практично исчезнува, а станарите остануваат сами со дефектите.

Купувачите остануваат без ефективна заштита и јасни механизми.

Од граѓанските организации предупредуваат дека лошиот квалитет е резултат на системски пропусти во проектирањето, изведбата и контролата. Купувачите често немаат јасни договори, не се доволно информирани за своите права и тешко доаѓаат до поправки или обештетување, што создава чувство на немоќ и недоверба во системот.

Во услови кога квадратот е скап, а контролата слаба, станбениот пазар се претвора во ризична инвестиција за обичниот граѓанин. Наместо дом, многумина добиваат проблем што трае со години.