Уставниот суд удри по линеарното зголемување на пензиите: Дали е ова крај за еднаквите покачувања?

Уставниот суд ја отвори Пандорината кутија: Дали линеарното зголемување на пензиите е неуставно и дискриминаторско?

Уставниот суд на Република Северна Македонија донесе одлука која може да предизвика сериозни потреси во пензискиот систем. По сопствена иницијатива, а на предлог на судијата Добрила Кацарска, Судот поведе постапка за оценување на уставноста на членот 2 од измените на Законот за пензиското и инвалидското осигурување, донесен во јули 2025 година. Спорната одредба се однесува на таканареченото „линеарно зголемување“, со кое редовното законско усогласување на пензиите (базирано на растот на платите и трошоците за живот) беше заменето со фиксна, еднаква сума за сите, без разлика на тоа кој колку работел и колку придонесувал во фондот.

Казнување на оние што плаќале повеќе?

Судот изрази сериозен сомнеж дека ваквиот начин на зголемување ги руши темелните уставни вредности за социјална праведност и еднаквост. Клучното прашање што се поставува е дали оваа одредба врши дискриминација врз основа на висината на пензијата. Со линеарниот модел, пензионерите кои имале подолг работен стаж, повисоки плати и плаќале повисоки придонеси во текот на целиот работен век, практично добиваат помало зголемување во споредба со оние со пониски пензии. Ова, според Судот, создава нееднаквост меѓу корисниците и ги нарушува легитимните очекувања на граѓаните дека нивната пензија ќе зависи од нивниот влог во системот.

Пензијата е имот, а не социјална помош

Уставните судии потсетуваат дека пензијата не е подарок од државата, туку стекнато имотно право кое е гарантирано со Уставот (член 30). Следствено, се поставува прашањето дали со оваа законска „урамниловка“ се ограничува правото на сопственост на пензионерите со повисоки примања. Повикувајќи се и на праксата на Европскиот суд за човекови права во Стразбур, Судот ќе испитува дали постои „објективно и разумно оправдување“ за ваквиот третман. Доколку се утврди дека законот нема легитимна цел или дека средствата не се пропорционални, линеарното зголемување може да биде оспорено како дискриминаторско, што ќе отвори дилема за иднината на овој модел на исплата.