Нуклеарен бункер од Студената војна се урна во морето кај Источен Јоркшир

Еден мал, но симболично тежок остаток од Студената војна во Велика Британија исчезна во морето откако нуклеарен бункер на врвот на карпа кај Танстал, Источен Јоркшир, целосно подлегна на ерозијата на брегот.

Бункерот, изграден од црвена тула и со години изложен на директниот удар на брановите и ветерот, се урна во морето на дел од британскиот брег што важи за еден од најбрзо еродирачките. Речиси седум децении карпите под него постепено се трошеле, а објектот од „безбедна точка на набљудување“ се претворил во ризична градба што буквално висела над празнината.

Објектот бил дел од мрежа опсерватории на Кралскиот опсервациски корпус.

Според истражувачката група „Субтерана Британика“, бункерот првично бил една од бројните нуклеарни опсерватории распослани низ целата земја. Се верува дека опсерваторијата на Кралскиот опсервациски корпус (ROC) во Танстал била изградена во 1959 година, во време кога британските институции активно подготвувале сценарија за евентуална нуклеарна ескалација и потреба од брза информација на терен.

Овие опсерватории немале улога на „одбрана“ во класична смисла, туку на строго функционален систем за рано известување. Нивната задача била да детектираат и пријавуваат нуклеарни детонации, да ги мерат ефектите и да ги следат нивоата на радиоактивни последици, податоци што биле клучни за владините реакции и предупредувања кон населението.

Бункерот бил деактивиран во раните деведесетти, но природата не го „деактивираше“ брегот.

 

Одлуката за деактивирање на опсерваторијата била донесена во раните 1990-ти, период кога се менуваше безбедносниот пејзаж во Европа. Но, додека политиката и стратегијата се менуваат со одлуки, крајбрежните процеси продолжуваат по свои правила. Со текот на годините, карпата под објектот се стеснувала, а секој бран, секоја зимска бура и секој одрон ја приближувале сцената кон неизбежното уривање.

Локални ентузијасти ја документираа пропаста и ја претворија во приказна што допре до јавноста.

Локалниот аматерски историчар Дејви Робинсон и неговата партнерка Трејси Чарлтон со месеци го снимале пропаѓањето на бункерот и неговиот крај преку серија видеа на YouTube. Робинсон изјавил дека приказната не била само за напуштен објект, туку за чувство дека нешто „поголемо“ исчезнува пред очи, затоа што за многумина тоа било материјален споменик на еден историски период, стравови и технологии што ја обликувале половина век политика.

Тој најавил дека ќе продолжи да ја документира судбината на локацијата, што отвора и поширока дилема: како се памети минатото кога физичките траги се губат, не поради човекова одлука, туку поради природен процес што не може да се запре без сериозни интервенции.

Локалните власти предупредија на опасност и повикаа граѓаните да се држат подалеку.

По уривањето, Советот на Источен Рајдинг во Јоркшир ги повика граѓаните да не се приближуваат до областа, со нагласување дека секогаш мора да се одржува безбедно растојание од основата на еродираните карпи. Таквите предупредувања се вообичаени на нестабилни брегови, бидејќи одроните често продолжуваат и по главниот настан, а теренот може да биде непредвидлив и опасен.

Холдернес е брег што „се повлекува“ со метри секоја година, а заштитата не е предвидена за овој дел.

Според проценките за крајбрежната ерозија, брегот на Холдернес се еродира со просечна годишна стапка од околу два метра. Локалните власти појаснија дека бункерот се наоѓал на приватно земјиште кое е дел од планот за управување со крајбрежјето и дека брегот во оваа зона е незаштитен за да се дозволи природните крајбрежни процеси да продолжат.

Посебно значаен е и имотниот аспект: земјиштето првично било реквирирано од Министерството за одбрана за изградба на објектот, но по затворањето му било вратено на сопственикот заедно со инфраструктурата. На тој начин, објектот од државна безбедносна точка со текот на времето станал дел од приватен простор изложен на природна сила што не прави разлика меѓу историја и сегашност.

На крајот, бункерот кај Танстал заврши таму каде што со години го гледал хоризонтот: во морето. Неговото уривање е потсетник дека некои симболи на минатото исчезнуваат тивко, но со силна порака за кревкоста на крајбрежјето и немоќта на градбите кога теренот постојано се менува.