Уставните судии сами си ги зголемија платите од октомври, го укинаа законот за намалување функционерски примања

Овој неочекуван епилог е директен резултат на одлуката донесена на седницата одржана на 17 јуни, која речиси целосно помина под радарот на пошироката јавност. Причината за оваа медиумска тишина лежи во фактот што на истата седница се расправаше и за контроверзното укинување на одлуката за преименување на улиците и плоштадите во Тетово од 2007 година, што го одвлече вниманието од финансискиот маневар на судиите. Сепак, на официјалната веб-страница на Судот е транспарентно објавена одлуката со која мнозинството судии укинуваат клучни делови од Законот за плата и други надоместоци на избрани и именувани лица, специфично оние одредби кои се однесуваат исклучиво на нивните лични примања.

Враќање на старите коефициенти и игнорирање на владините мерки за штедење

Со измените на Законот кои Собранието ги изгласа кон крајот на февруари 2026 година, беше предвидено солидарно намалување на платите на сите избрани и именувани лица во државата. Во тој пакет, коефициентот за пресметка на платата на претседателот на Уставниот суд беше намален од 3,08 на 2,81, додека за останатите судии истиот беше скратен од 2,85 на 2,60. Но, според новата одлука која стапува на сила од 1 октомври 2026 година, овие рестриктивни одредби престануваат да важат, што значи дека пресметката на нивните плати автоматски се враќа на „старите“, значително повисоки коефициенти донесени пред кратењето. Тоа во пракса значи дебело зголемување на сумата која секој месец ќе легнува на нивните трансакциски сметки, пресметана преку множење на просечната плата во државата со нивниот вратен коефициент.

Институционалната автономија како штит за заштита на личните примања

Во своето опсежно образложение, Уставниот суд ја брани оваа непопуларна одлука повикувајќи се на принципите на владеење на правото, поделбата на државната власт и неопходната независност на институцијата. Судиите сметаат дека Собранието, иако има право да ги регулира платите во јавниот сектор, не смее да ја игнорира нивната специфична уставна поставеност. Тие категорично одбиваат нивните плати да бидат ставени во ист нормативен режим со членовите на Владата, пратениците или други функционери, оценувајќи го тоа како директен напад врз нивната функционална автономија.

„Пристапот во кој коефициентот на претседателот на Уставниот суд е ист со потпретседателот на Собранието, а на судиите со членови на Владата, води кон негирање на институционалната автономија на Судот и ја релативизира неговата уставна положба како посебен орган којшто ја штити уставноста.“

За ситуацијата да биде уште поапсурдна, Уставниот суд уште на почетокот на февруари покренал сопствена иницијатива за оценување на овие законски измени и испратил решение до Собранието и Владата. Тие им дале рок од 60 дена на законодавната и извршната власт сами да го коригираат Законот согласно забелешките на Судот. Бидејќи институциите целосно го игнорирале ова барање и не постапиле во предвидениот рок, уставните судии ја презеле работата во свои раце и едноставно ги поништиле членовите кои им ги ограничуваа приходите.