Владата сè уште ја крои кошничката, а граѓаните веќе не можат да го истуркаат месецот

Владата сè уште ја крои својата потрошувачка кошничка, но веќе тврди дека таа ќе биде поевтина и пореална од синдикалната. Додека бројките сè уште се местат зад затворени врати, граѓаните на терен испраќаат многу поедноставна и поболна порака: цените растат, платите и пензиите не стигнуваат, а месецот станува сè подолг. Разликата меѓу табелите на институциите и реалноста во маркетите станува сè поочигледна, а токму тука почнува главниот проблем.

Министерот за економија најавува дека во владината потрошувачка кошничка ќе има 101 производ и дека таа ќе биде за околу 13 проценти поевтина од онаа што ја пресметува ССМ. Според него, владините пресметки треба да ги отсликаат реалните и минималните потреби на едно четиричлено семејство. Со тоа, Владата се обидува да испрати порака дека нејзината кошничка ќе биде поприземна, попрактична и ослободена од, како што тврди, ставки што не се реални за мнозинството граѓани.

Но токму тука судирот станува најостар. Од една страна, власта тврди дека синдикалната кошничка не е реална и дека во неа има вметнати трошоци кои не одговараат на минимален модел на преживување. Од друга страна, синдикатите возвраќаат дека новата владина кошничка не е обид за реална слика, туку обид да се оправдаат ниските плати. Во таа пресметка, бројките веќе не се само статистика. Тие стануваат политичка борба за тоа кој ја кажува вистината за животниот стандард.

Додека институциите расправаат што е „реално“, граѓаните ја кажуваат својата реалност без калкулации. Цените се качуваат секојдневно, по малку, но доволно за да се почувствува силен притисок на секоја каса. За семејствата со мали деца, за пензионерите и за луѓето со просечни примања, месецот не се мери во табели, туку во дилемата што прво да се плати, а што да се одложи.

Владината и синдикалната кошничка влегуваат во директен судир

Според изјавите на Дурмиши, владината кошничка треба да биде поевтина затоа што, како што тврди тој, синдикалната содржи ставки што не се дел од минимална потрошувачка. Посебно го проблематизира вклучувањето на киријата, со аргумент дека голем дел од населението живее во сопствен дом. Со таквата логика, Владата се обидува да постави нов модел на пресметка, во кој ќе се исклучат трошоци што, според неа, не се универзални за сите семејства.

Но токму таму се кријат и најголемите критики. Затоа што кога една кошничка се прави без одредени реални животни трошоци, јавноста веднаш се прашува дали се пресметува вистинскиот живот или само теоретскиот минимум. Ако на хартија нешто изгледа поевтино, а на каса останува сè поскапо, тогаш проблемот не е во математиката. Проблемот е во довербата.

Синдикалната страна тврди дека новиот владин модел се користи за да се спушти перцепцијата за реалните трошоци на живот и индиректно да се релативизира барањето за повисоки плати. Тоа значи дека расправата за кошничката веќе не е само економско прашање. Таа станува тема што директно удира во политиката, во социјалниот дијалог и во секојдневната нервоза кај граѓаните.

Граѓаните не живеат од пресметки, туку од плати и пензии

Додека Владата пресметува, граѓаните веќе живеат со последиците. Пораката од терен е речиси иста насекаде: цените растат тивко, но постојано, а примањата не успеваат да го следат тој ритам. За многумина, најголемиот проблем не е дали кошничката ќе биде една или друга бројка, туку тоа што месецот не може да се истурка без откажувања, кратења и постојани компромиси.

Најтешко е за домаќинствата што живеат со ниски плати, за пензионерите и за семејствата со деца. Тие не чувствуваат „технички забелешки“, туку многу конкретен удар врз буџетот. Кога секој ден нешто поскапува за денар или два, на крајот на месецот таа тивка разлика станува голем товар.

Токму затоа, реакциите од граѓаните се толку остри. Луѓето не гледаат поевтин живот. Гледаат потежок месец. И додека институциите споредуваат чии пресметки се пореални, граѓаните остануваат заробени меѓу растечки цени и примања што не стигаат.

Кошничката сè уште не е готова, а притисокот веќе расте

Владината кошничка веќе била презентирана пред Економско-социјалниот совет, но сè уште не е финализирана. Има забелешки, предлози и дополнителни дискусии, што значи дека документот не е затворен и допрва ќе се доработува. Ако биде прифатен, според најавите, би почнал да се применува кон крајот на месецот.

Но притисокот не чека. Синдикалните пресметки веќе покажуваат дека минималните месечни трошоци на едно четиричлено семејство во февруари се зголемени за речиси илјада денари во споредба со јануари, а кошничката достигна 67.382 денари. Тоа е бројка што сама по себе доволно јасно покажува колку тешко дишат многу семејства.

Затоа главното прашање не е само дали владината кошничка ќе биде поевтина. Главното прашање е дали таа навистина ќе ја покаже реалната тежина на животот. Затоа што ако бројките се пониски, а граѓаните и понатаму едвај врзуваат крај со крај, тогаш проблемот не е решен. Само е поинаку спакуван.