ЕУ стави крај на една скапа модна практика: Што ќе се случува со непродадената облека

Големите компании во Европската Унија повеќе не смеат едноставно да ја уништуваат непродадената облека, модните додатоци и обувките. Новото правило се применува од 19 јули 2026 година и треба да ја прекине практиката со која употребливи производи завршуваат како отпад само затоа што не биле продадени. Наместо палење, сечење или фрлање, компаниите ќе треба прво да разгледаат попусти, препродажба, донација, поправка или повторна употреба.

Забраната прво ги опфаќа големите компании

Новите правила се воведени преку европската Регулатива за екодизајн на одржливи производи, која стапи во сила во 2024 година. Значи, регулативата не била усвоена во 2025 година, како што се наведува во дел од медиумските извештаи.

Од 19 јули забраната важи за големите компании што работат на пазарот на ЕУ. Средните претпријатија треба да почнат да ја применуваат во 2030 година, додека малите и микропретпријатијата се изземени од овие обврски.

Мерката не се однесува само на производителите од Европа. Таа важи и за економски оператори што пласираат опфатени производи на европскиот пазар, без оглед каде била произведена облеката.

Стотици илјади тони текстил се уништуваат без да бидат носени

Европската комисија проценува дека меѓу четири и девет проценти од текстилните производи ставени на европскиот пазар се уништуваат пред воопшто да бидат употребени. Тоа претставува приближно 264.000 до 594.000 тони текстил годишно.

Во производството веќе биле потрошени суровини, вода, енергија и човечки труд. Со уништувањето се губи целата вложена вредност, а истовремено се создаваат дополнителен отпад и емисии.

Според пресметките на Европската комисија, оваа практика е поврзана со околу 5,6 милиони тони емисии на јаглерод диоксид годишно.

Компаниите мора прво да бараат друга употреба

Големите трговци и производители ќе треба да дадат предност на решенијата со кои производите ќе останат во употреба. Облеката може повторно да се понуди по намалена цена, да се продава на друг пазар или да се донира на хуманитарни и социјални организации.

Предвидени се и поправка, обновување, преработка и повторно производство. Доколку производот повеќе не може да се користи, третманот на отпадот треба да ја почитува хиерархијата според која рециклирањето има предност пред уништувањето.

Компаниите ќе мора да објавуваат информации за количините непродадени производи што ги отфрлиле. Стандардизираниот начин на известување треба да почне да се применува во февруари 2027 година.

Уништувањето останува дозволено во ограничени случаи

Забраната не е апсолутна. Производите може да бидат уништени доколку се опасни, сериозно оштетени, загадени или во состојба во која не можат безбедно да се поправат, обноват или повторно да се користат.

Исклучок постои и за фалсификувани производи или стока што ги прекршува правата на интелектуална сопственост. Уништување може да биде дозволено и кога производите биле понудени на хуманитарни организации, но не биле прифатени во предвидениот рок.

Компанијата ќе мора да приложи документи, тестови или други докази дека ги исполнува условите за исклучок. Податоците ќе се чуваат најмалку пет години, а националните институции ќе можат да вршат контроли и да изрекуваат казни.

Критичарите предупредуваат на бирократија и можни злоупотреби

Дел од текстилната индустрија смета дека правилото ќе создаде нови административни трошоци, особено за производителите кои тврдат дека и досега не уништувале употреблива и квалитетна облека.

Еколошките организации ја поздравуваат забраната, но предупредуваат дека нејзиниот успех ќе зависи од контролите. Компаниите би можеле да се обидат употребливите производи да ги прикажат како оштетени или небезбедни за да добијат дозвола за уништување.

Мерката не го запира директно моделот на брза мода, кој се темели на постојано производство на огромни количества евтина облека. Сепак, таа ја отстранува можноста уништувањето на непродадените количини да остане најевтиното и наједноставно решение.