Тајната архива на МТИ: 482 страници политички наредби и цензура

Новинари и уредници од унгарската државна новинска агенција МТИ му предале на новото раководство на јавниот медиумски систем документација од 482 страници. Материјалот содржи примери на цензура, политички упатства, забранети теми и интервенции во новинарски содржини во периодот на владите на Виктор Орбан.

Документите ги собирала неформална група новинари и уредници наречена „PRO DOMO“. Најстариот материјал е од 2015 година, а последниот е создаден непосредно пред парламентарните избори во април 2026 година. Новото раководство наредило внатрешна истрага.

Премолчени вести, изменети текстови и наредби од врвот

Случаите се поделени во повеќе категории: необјавени вести, текстови подготвени по барање на власта, отфрлени материјали, изменети содржини, цензурирани информации и извештаи што авторите ги означиле како невистинити.

Засега се објавени само 15 страници од целата документација. Изборот содржи интерна електронска кореспонденција, уреднички наредби, списоци на забранети материјали и извори што новинарите не смееле да ги користат.

Подготвени наслов и вовед испратени до МТИ

Еден од највпечатливите примери е порака од ноември 2019 година, испратена од тогашниот шеф за комуникации на Орбан, Берталан Хаваши. Во неа тој побарал МТИ да подготви вест и дополнително испратил веќе напишани наслов и воведен дел.

Според објавената кореспонденција, редакцијата го употребила испратениот материјал речиси дословно. Претходна истрага на „Директ36“ исто така утврдила дека владини службеници давале насоки што треба да се истакне, а што да се изостави од текстовите.

На новинарот во Москва му било забрането да прашува

Во друга интерна порака од 2022 година, дописникот на МТИ во Москва добил упатство да не поставува прашања до рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров за време на неговата средба со Петер Сијарто.

Поранешниот портпарол на унгарското Министерство за надворешни работи, Мате Пацолај, наводно му соопштил на новинарот дека не смее да поставува прашања до руската страна и дека делот за Лавров треба да биде составен според соопштението на Министерството.

Критични информации исчезнувале од вестите

Од извештај за антивоени протести во Русија во 2022 година бил отстранет делот во кој политичари од Санкт Петербург барале смена на Владимир Путин. Не била објавена ниту информацијата на „Транспаренси интернешнл“ дека Унгарија била најлошо рангираната членка на ЕУ според индексот за перцепција на корупцијата.

Меѓу отфрлените теми биле и информации за центар поддржан од Кремљ, осомничен за ширење пропаганда, проблемите со набавката на руската вакцина „Спутник В“ во Германија и критиките за изјавите на Орбан за „мешањето на расите“.

Украина и Израел под дополнителна контрола

Одредени чувствителни теми морале да добијат одобрение од повисок уредник пред објавувањето. Такви ограничувања важеле за содржините поврзани со војната во Украина, а подоцна и за вестите за Израел.

Документите покажуваат и постоење списоци со забранети извори. Германскиот весник „Ди велт“ не смеел да се користи од 2018 година, додека „Амнести интернешнл“ и „Хјуман рајтс воч“ биле ставени на списокот во 2019 година.

Наредба АфД да изгледа поуспешно

Пред германските избори во февруари 2025 година, уредниците наводно добиле упатство резултатот на десничарската АфД да биде претставен во поповолно светло. Во друг случај било наложено германскиот закон за самоопределување на родот да биде нарекуван „закон за промена на полот“.

Документите се објавени во период на голема реформа на унгарските јавни медиуми. Повеќе од 90 новинари од МТИ претходно побараа враќање на уредувачката независност, додека новата власт предложи агенцијата повторно да стане самостојна институција со посебни механизми за надзор.

Хаваши ги отфрли обвинувањата

Берталан Хаваши негираше дека вршел недозволен притисок. Тој изјави дека во текот на својата работа барал само постапки што биле во согласност со законите, новинарската етика и стандардите на професионалната соработка.

Обработката на целосниот материјал продолжува, а раководството ги проценува и правните ризици од објавувањето на сите 482 страници. Засега во јавноста е достапен само избраниот примерок од документацијата.