Даниловски предупредува: Гостиварскиот случај не завршува со тројцата осомничени

Новите сознанија за внесување вода од отворен канал во гостиварскиот водовод значително ја засилуваат можноста дека загадената вода била клучен фактор во ширењето на стомачните заболувања, оценува епидемиологот д-р Драган Даниловски. Тој, сепак, предупредува дека случајот не смее да заврши само со утврдување вина кај неколку поединци. Потребно е да се испитаат целиот систем на контрола, санитарниот надзор и реакцијата на институциите.

Прв конкретен механизам за навлегување на загадената вода

Основното јавно обвинителство во Гостивар отвори истрага против три раководни лица од ЈП „Комуналец“. Според обвинителската наредба, постои основано сомнение дека на 25 јуни биле поставени три потопни пумпи во канал со површинска вода, наводно за тестирање на притисокот во системот.

При увидот на 16 јули било утврдено дека две пумпи сè уште пренесувале вода од каналот кон комора поврзана со системот за водоснабдување. На тој начин, според Обвинителството, дошло до мешање на загадената површинска вода со водата за пиење.

Даниловски оценува дека ова е првиот конкретен и биолошки веројатен механизам што објаснува како контаминацијата можела да навлезе во водоводната мрежа. Тоа ја засилува хипотезата за хидрична, односно епидемија пренесена преку вода.

Лабораториските наоди покажуваат сериозно загадување

Во примерокот од каналот биле измерени 2.419,6 колиформни бактериски единици на 100 милилитри, при максимално дозволени 50. Институтот за јавно здравје оценил дека таа вода е силно загадена и не може да се користи за ниту една намена.

Колиформни бактерии биле откриени и во примерок од каптиран извор. Измерени биле 39 единици на 100 милилитри, иако референтната вредност за вода за пиење е нула.

Овие резултати покажуваат микробиолошка контаминација, но сами по себе не го утврдуваат конечниот причинител на заболувањата кај сите пациенти. За таков заклучок мора да се поврзат резултатите од водата, анализите кај заболените и временскиот тек на епидемијата.

Зошто причинителот сè уште не е конечно утврден?

Според Даниловски, силното сомнение дека водата била главниот пат на ширење не значи дека стручната постапка е завршена. Потребни се дополнителни микробиолошки анализи на примероци од пациентите, водата и различни точки од водоводната мрежа.

Епидемиолозите треба да утврдат кога започнале првите симптоми, во кои делови од градот живееле заболените, од кој извор користеле вода и дали бројот на случаи се совпаднал со периодот на можната контаминација.

Треба да се провери и дали кај пациентите бил откриен ист микроорганизам или група микроорганизми како во водата. Само со такво поврзување може да се изгради целосен причинско-последичен синџир.

Епидемиолошката и кривичната истрага немаат иста задача

Даниловски нагласува дека епидемиолошката истрага и постапката на Обвинителството мора да се водат паралелно, но нивната цел е различна.

Епидемиологијата треба да утврди што ја предизвикало појавата, како се ширела, кои граѓани биле изложени и кои мерки можеле да го спречат или ограничат ризикот. Нејзината главна цел е заштита на здравјето и спречување нова епидемија.

Кривичната истрага, од друга страна, треба да покаже дали биле прекршени законите, кои лица донесувале одлуки и дали постои индивидуална кривична одговорност. Тројцата осомничени се сметаат за невини сè додека нивната вина не биде утврдена со правосилна судска одлука.

Кој контролирал што се внесува во системот?

Епидемиологот предупредува дека фокусот само врз осомничените може да остави неодговорени многу пошироки прашања. Треба да се утврди кои процедури важеле при тестирањето на водоводот и дали воопшто било дозволено користење вода од отворен канал.

Неопходно е да се провери кој ги контролирал пумпите, дали бил воден дневник за интервенциите и дали постоел протокол за дезинфекција и земање примероци по секоја работа врз мрежата.

Ако такви процедури не постоеле, биле нејасни или не се спроведувале, тогаш проблемот не е само во една одлука. Тој укажува и на системска слабост во управувањето со критична јавна инфраструктура.

Под лупа мора да биде и санитарниот надзор

Истрагата треба да покаже колку често бил проверуван квалитетот на водата, од кои места биле земани примероците и дали резултатите навреме стигнувале до надлежните институции.

Посебно важна е временската линија: кога бил забележан растот на бројот на пациенти, кога се појавило првото сомнение за водата, кога биле земени примероците и кога јавноста добила предупредување.

Ако постоело доцнење, треба да се утврди дали било предизвикано од недостиг на информации, слаба координација, погрешна процена или непочитување на обврските за итно информирање.

Независна анализа за да не се повтори истиот пропуст

Даниловски смета дека конечниот извештај не треба само да посочи кој можеби го прекршил законот. Тој треба да покаже каде потфрлиле процедурите, контролата на ризиците и координацијата меѓу комуналното претпријатие, здравствените служби, инспекциите и локалната власт.

Новите сознанија ја прават контаминираната вода многу веројатен клучен фактор во епидемијата. Конечниот заклучок, сепак, треба да се темели на завршена истрага, анализи кај заболените и независна стручна реконструкција на сите настани од поставувањето на пумпите до предупредувањето на граѓаните.