Иран и Оман на чекор до нов договор за Ормускиот Теснец

Иран и Оман постигнале согласност за географските координати на нова рута за комерцијалните бродови низ стратешки важниот Ормуски Теснец. Заедничката декларација е во завршна фаза на проверка и подготовка, соопшти портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Исмаил Багаи.

Преговорите меѓу Техеран и Мускат траат околу два месеца, а договорот се разгледува од технички, правен, безбедносен и еколошки аспект. Иранската страна предупредува дека процесот може да биде загрозен доколку во него се вмешаат надворешни актери.

Договорен е коридорот, но не и целосното отворање

Багаи нагласи дека договорот со Оман сам по себе нема да гарантира безбедна пловидба, ниту автоматски ќе значи целосно отворање на теснецот. Техеран ја поврзува безбедноста на поморскиот сообраќај со американската блокада и со воените дејства насочени против Иран.

Според иранските власти, станува збор за нов модел за регулирање на пловидбата, а не за враќање на состојбата од периодот пред војната. Деталите за начинот на управување и надзорот врз бродовите сè уште се предмет на преговори.

Иран би можел да го контролира влезниот сообраќај

Според извори запознаени со предлогот, Иран би добил надлежност врз бродовите што влегуваат во Персискиот Залив преку Ормускиот Теснец. Таквото решение би претставувало значајна стратешка придобивка за Техеран, бидејќи пред војната преминот бил отворен за сите бродови без наплата.

Сепак, не е целосно договорено што точно ќе подразбира „контролата“. Земјите од Заливот бараат инспекциите да бидат под поширок регионален надзор, додека прашањето за бродовите што излегуваат од Заливот останува една од главните пречки.

Спорот за можните надоместоци останува отворен

Иранските претставници претходно барале надоместоци поврзани со вредноста на товарот, додека Оман предложил доброволни уплати за услуги како навигациска помош, заштита на животната средина и спасувачки операции. Вашингтон инсистира преминот да биде без задолжителни такси.

Според меѓународното поморско право, државите што граничат со меѓународен теснец не можат да наплатуваат само за дозвола за премин. Можни се ограничени надоместоци за конкретни услуги, како пилотирање, влечење или пристанишни услуги.

Трамп испраќаше различни пораки за наплатата

Администрацијата на Доналд Трамп повеќепати тврдеше дека нема да прифати Иран самостојно да го контролира теснецот или да наплаќа задолжителни такси. Самиот Трамп, сепак, во јули објави дека САД би требало да добиваат 20 проценти од вредноста на товарот како надомест за обезбедување на преминот.

Тој подоцна изјави дека никој не треба да наплаќа за користење на теснецот, истовремено оценувајќи дека не е праведно САД сами да ги покриваат трошоците за неговата заштита.

САД не се директно вклучени во разговорите

Иран тврди дека актуелните преговори се водат билатерално со Оман и дека во последните денови немало директни разговори со САД. Регионални извори предупредуваат дека, и покрај напредокот, неколку важни точки сè уште не се усогласени.

Ормускиот Теснец е главна рута за околу една петтина од светските испораки на нафта и други стратешки производи. Секое олеснување на пловидбата би можело да има големо влијание врз снабдувањето со енергија и движењето на цените на светските пазари.