Советот на Европа го затвори постмониторингот со Северна Македонија и испрати силен сигнал за институционален напредок

По четврт век под лупата на постмониторингот, одлуката на Парламентарното собрание на Советот на Европа да го затвори дијалогот со Северна Македонија звучи како дипломатски печат дека државата, со сите свои слабости и спорови, сепак успеала да испорача континуитет што институциите во Европа го препознаваат.

Во јануарската сесија на Парламентарното собрание на Советот на Европа беше изгласана Резолуција со која се затвора постмониторинг дијалогот со Република Северна Македонија. На сесијата учествувале пратениците Иванка Василевска, Беким Ќоку и Бисера Костадиновска Стојчевска, а текстот на резолуцијата, во име на Мониторинг комисијата, бил подготвен од известителите Сибел Арслан и Џозеф О’Рајли.

Според содржината на резолуцијата, Собранието го признава одржливиот напредок на државата во демократијата, владеењето на правото, заштитата на човековите права и соработката со телата на Советот на Европа. Истовремено се нагласува политичката посветеност на институциите за исполнување на обврските што биле преземени при отворањето на постмониторинг дијалогот во 2000 година. Врз таа основа, одлучено е дијалогот да се затвори, а следењето на состојбите да продолжи преку механизам за редовен периодичен преглед.

Од Собранието потсетуваат дека Мониторинг комисијата има улога да го следи исполнувањето на обврските на земјите членки според Статутот на Советот на Европа, Европската конвенција за човекови права и другите конвенции во рамки на организацијата. Во тој контекст се посочува и дека мониторинг процесите имаат значење и во односите меѓу Советот на Европа и Европската Унија, поради координацијата и консултациите меѓу различни механизми и тела, што индиректно го прави исполнувањето на стандардите важен сигнал и за евроинтегративните аспирации.

По дебатата, членовите на македонската делегација настапиле со различни акценти. Иванка Василевска го оцени затворањето на дијалогот како признание за долгорочните напори, нагласувајќи фер избори, мирна смена на власта, изборот на првата жена претседател и резултати во борбата против корупцијата. Беким Ќоку го опиша завршувањето на постмониторингот како значаен успех и за државата и за регионот, истакнувајќи дека реформите даваат конкретни резултати и дека Северна Македонија е доверлив европски партнер со јасна ориентација кон европска интеграција. Бисера Костадиновска Стојчевска порача дека резолуцијата, како процес што траел 25 години, е сигнал за целото политичко минато и сегашност, а воедно и одраз на желбата на граѓаните за членство во Европската Унија.

Што менува ова во пракса и зошто токму сега е важно

Затворањето на постмониторинг дијалогот не значи дека државата повеќе нема да биде набљудувана, туку дека влегува во поинаков режим на следење. Наместо посебен дијалог што подразбира поинтензивна и постојана рамка, се преминува кон редовен периодичен преглед, што во европскиот институционален јазик е знак дека ризиците не се игнорираат, но дека земјата се смета за доволно стабилизирана за да се следи со стандардна процедура.

Политички, резолуцијата носи капитал што секоја власт ќе сака да го претвори во аргумент за реформски легитимитет. Во исто време, токму затоа отвора простор и за нова фаза на домашен притисок, бидејќи ќе се очекува добиеното признание да се преточи во мерливи резултати, а не само во свечени изјави.

Европска порака со домашна задача

Пораката од Советот на Европа е дека напредокот е препознаен, но дека патот продолжува. Редовниот периодичен преглед ќе остане механизам што ќе ја враќа државата на основните стандарди кога ќе има застои, а домашната сцена ќе мора да покаже дека „затворањето“ на постмониторингот не е финале, туку момент во кој институциите треба да докажат зрелост без надворешна туторска рамка.

Во таа смисла, резолуцијата е позитивен сигнал, но и тест на истрајноста. Ако политичките актери ја третираат како потврда дека работата е завршена, ефектот ќе биде краткорочен. Ако ја сфатат како шанса да ја забрзаат примената на реформите што одамна се најавуваат, тогаш ова може да стане пресвртница што ќе се памети подолго од една јануарска сесија.