СЗО со жалење за излегувањето на САД: светот станува „помалку безбеден“

Светската здравствена организација изрази жалење поради повлекувањето на САД, предупредувајќи дека ваквиот чекор ќе ги направи и Америка и светот „помалку безбедни“ во време кога заканите по јавното здравје се сè почести и покомплексни.

Повлекувањето на САД стапи на сила во четвртокот, една година по претходните предупредувања дека ваквата одлука може да има последици врз јавното здравје, и на домашен и на глобален план. Одлуката доаѓа во политички и институционален момент кога меѓународните организации се под лупа, а глобалните здравствени кризи се повеќе се третираат како прашања на безбедност и стабилност, а не само како медицински предизвик.

Администрацијата на Трамп ја обвини СЗО за пристрасност и неправедни финансиски барања.

Администрацијата на претседателот Доналд Трамп ја критикуваше СЗО за начинот на кој се справила со пандемијата на Ковид-19. Трамп тврдеше дека организацијата не дејствувала независно од „непотребно политичко влијание“ од земјите членки и дека побарала „неправедно тешки плаќања“ од САД, кои, според него, не биле пропорционални во споредба со придонесите на други големи земји, меѓу кои ја посочи Кина.

Во суштина, американската аргументација ја отвора старата дебата за тоа колку влијание имаат големите држави врз агенциите на ОН и дали моделот на финансирање создава политички притисоци. Воедно, ја става во фокус и дилемата дали глобалните здравствени институции можат да функционираат со полно влијание без активното учество на земја што традиционално има клучна улога во буџетите и програмите.

СЗО тврди дека одговорот на пандемијата бил клучен и за безбедноста на САД.

Од СЗО соопштија дека стојат зад својот одговор на „невидената глобална здравствена криза“ предизвикана од пандемијата. Организацијата наведува дека системите што ги развивала и управувала пред, за време и по вонредната фаза на пандемијата, со работа 24/7, придонеле за безбедноста на сите земји, вклучително и на САД.

Оваа позиција е јасна порака дека глобалното здравје не се „извезува“ само како помош, туку функционира како мрежа на рано предупредување и координација. Кога една голема држава излегува од системот, се менува и капацитетот за брза размена на податоци, усогласување на препораки и заеднички одговори на нови епидемии, резистентни бактерии или кризи со вакцини и лекови.

Тедрос порача дека американските причини се неточни и дека одлуката создава ризик.

Генералниот директор на СЗО, Тедрос Аданом Гебрејесус, изјави дека причините што ги навеле САД се „неточни“ и предупреди дека самото известување за повлекување ја намалува безбедноста и на САД и на светот. Неговата реакција го насочува спорот од политичка критика кон практична последица: колку брзо и ефикасно може да се реагира кога следната криза ќе се појави, без целосна вклученост на една од најголемите здравствени и научни инфраструктури во светот.

Повлекувањето носи последици и за меѓународната соработка и за влијанието на САД.

Покрај здравствениот аспект, овој потег има и геополитичка тежина. Со излегување од СЗО, САД ризикуваат да го намалат своето институционално влијание во креирањето глобални здравствени политики, стандарди и протоколи. Во меѓувреме, организацијата ќе мора да пополнува празнина во финансирањето и експертизата, а други актери ќе настојуваат да го прошират својот простор во рамките на меѓународниот здравствен систем.

За СЗО, пораката е едноставна: светот не станува побезбеден со помалку координација. За САД, дилемата е дали повлекувањето ќе донесе посакувана автономија, или ќе создаде поголема ранливост токму во сегментот каде што ризиците најчесто не ги признаваат границите.