Крај на работата „на црно”: Како студентот, пензионерот и невработениот конечно можат легално да заработат

Револуција на пазарот на трудот: 17.400 работни места излегуваат од сенката

Од вчера официјално е во примена Законот за работно ангажирање на лица кој ветува да формализира над 17.400 работни позиции што досега биле дел од неформалната економија. Новото законско решение им овозможува на вработени, невработени, студенти, ученици и пензионери да работат легално без да ги загубат веќе стекнатите социјални и економски привилегии. Ова е најавено како клучна реформа која треба да го трансформира начинот на кој државата се справува со сезонската работна сила и сивата економија.

Каде се крие најмногу сива економија? Земјоделството и туризмот на удар

Во првата фаза, законот ги таргетира секторите каде што неформалното работење е најраспространето. Министерот за економија и труд, Бесар Дурмиши, на денешната прес-конференција објасни дека приоритет се земјоделството, шумарството, рибарството, хотелиерството, угостителството и домашните услуги. Според владините проценки, новиот закон треба да овозможи легализација на приближно 12.000 сезонски работници во земјоделскиот сектор и околу 5.400 лица што моментно работат „на црно” во туристичката и угостителската индустрија.

Зошто досегашните мерки не беа доволни?

И покрај постојниот Оперативен план за вработување, Дурмиши признава дека голем број луѓе продолжуваат да работат надвор од официјалните канали. Новиот закон е одговор на оваа упорна реалност – воведува пофлексибилен и далеку поедноставен модел за легално ангажирање, со дигитализирани процедури за пријавување, одјавување и уплата на придонеси. Електронската администрација треба да ја намали биро кратијата која традиционално ги оптоварувала работодавците.

Никој не губи ништо: Социјалните права остануваат заштитени

Едно од најзначајните достигнувања на законот е што го елиминира стравот од губење на веќе стекнати права. Корисниците на гарантирана минимална помош можат да работат без да ги загубат социјалните и детските додатоци. Невработените кои се евидентирани во Агенцијата за вработување не се бришат од листите и не го губат правото на парична помош. Пензионерите легално можат да заработуваат дополнителен приход без ризик за својата пензија, додека студентите и учениците ги задржуваат сите погодности од образовниот систем. Оваа флексибилност претставува суштинска промена во традиционалниот пристап кон работното право.

Што добиваат работодавачите и работниците?

Реформата е осмислена како win-win за двете страни. Работодавачите добиваат административна едноставност и флексибилност во ангажирањето на сезонска работна сила. Од друга страна, работниците за прв пат ќе добиваат легална исплата по час, редовни придонеси за пензиско и инвалидско осигурување, како и дополнителна здравствена заштита во случај на повреда на работа или професионално заболување. Дурмиши нагласува дека со ова се воспоставуваат поправедни и потранспарентни услови на целиот пазар на трудот.

Од бројките до реалноста: 85.000 луѓе во сивата зона

Статистичките податоци се алармантни – Државниот завод за статистика евидентира дека во 2024 година од вкупно 694.000 вработени во земјава, речиси 85.000 се неформално ангажирани. Оваа бројка, според министерот, не е само статистичка аномалија туку сериозен системски проблем кој не може да се реши со привремени мерки, туку бара фундаментална реформа.

Двојна стратегија: Казна за сивата, награда за формалната економија

Паралелно со Законот за работно ангажирање, од 1 јануари е активен и Законот за финансиска поддршка на инвестициите – инструмент наменет да го поттикне економскиот раст и да отвори нови квалитетни работни места. Овој закон нуди финансиска поддршка за компании кои инвестираат, остваруваат раст на приходите и ја одржуваат стабилноста на вработувањето.

Конкретни бенефиции за компаниите: До 4.400 евра по вработен

Компаниите кои вработуваат со повисоки плати можат да добијат до 20 проценти од исплатената нето плата назад од државата, што значи максимум 4.400 евра годишно по вработено лице. Дополнително, постои значителна поддршка за истражување и развој – до 50 проценти од оправданите трошоци, со максимален плафон од 1 милион евра. Целта е јасна: економијата да се трансформира кон сектори со повисока продуктивност и додадена вредност.

Јасна порака до бизнис заедницата

Министерот Дурмиши истакнува дека комбинацијата од овие два закона претставува двокрака стратегија – од една страна сузбивање на сивата економија преку олеснување на легалното работење, од друга страна активна финансиска награда за формалната економија. Државата со ова праќа недвосмислена порака дека создава стабилна, предвидлива и фер деловна клима каде што се исплати да работиш по правилата.