Скандинавски пресврт: Норвешка става црвено светло за вештачката интелигенција во училиштата

Норвешка се подготвува да спроведе радикална реформа во својот образовен систем, воведувајќи речиси целосна забрана за користење на алатки базирани на вештачка интелигенција (ВИ) за учениците во основното образование. Употребата на овие напредни технологии кај постарите ученици и средношколците исто така ќе претрпи сериозни измени и ќе биде строго ограничена и контролирана. Оваа ненадејна одлука ја соопшти норвешкиот премиер Јонас Гар Стере, кој потенцираше дека државата мора итно да реагира за да го спречи докажаното негативно влијание на дигиталните алатки врз развојниот процес на децата.

„Најважно е да научат да читаат и пишуваат“: Новите правила стапуваат на сила од август

Според официјалното соопштение на владата во Осло, целта на оваа рестриктивна мерка е да се заштитат децата во раните фази на когнитивниот развој. Официјалните власти стравуваат дека прераното потпирање на алгоритми може трајно да ги оштети основните вештини кај младите генерации.

„Користењето на вештачката интелигенција во училниците енормно го зголемува ризикот малите деца да прескокнат некои од најважните и клучни чекори во своето базично образование. Наш врвен приоритет мора да биде учениците прво темелно да научат рачно да пишуваат, да читаат и самостојно да сметаат“, изјави премиерот Стере. Новите строги правила ќе почнат масовно да се применуваат веднаш од почетокот на новата учебна година, која во Норвешка традиционално започнува кон крајот на август 2026 година.

Владината стратегија предвидува прецизно диференцирани ограничувања според возраста на учениците:

• Од 1-во до 7-мо одделение (возраст од 6 до 13 години): За овие најмлади ученици стапува на сила апсолутна забрана. Во принцип, тие воопшто нема да смеат да користат какви било алатки со вештачка интелигенција во текот на наставата;
• Возраст од 14 до 16 години: Учениците во оваа преодна фаза ќе можат исклучително ограничено да се запознаваат со функционирањето на овие технологии, но тоа ќе се одвива исклучиво под директен надзор и менторство на предметните наставници;
• Повисоко средно образование (возраст од 17 до 19 години): Тука фокусот нема да биде ставен на забрани, туку на правилно, етичко и одговорно користење на вештачката интелигенција, како неопходна подготовка за нивното понатамошно академско образование и излегување на пазарот на труд.

—

Од дигитален пионер до враќање на печатените книги

Оваа одлука претставува огромен историски пресврт за Норвешка, земја која своевремено беше меѓу првите во светот што масовно и агресивно воведе компјутери, лаптопи и таблети во секојдневната настава, притоа свесно намалувајќи ја употребата на класичните учебници и рачното пишување со пенкало. Сепак, сериозната загриженост кај експертите околу падот на образовните резултати и концентрацијата кај децата ја принуди владата да ги повлече кочниците.

Големата дигитална детоксикација во норвешките училишта:
Ова не е прв чекор на Осло во борбата против претераната дигитализација. Во текот на 2024 година, Норвешка веќе воведе целосна законска забрана за користење на паметни телефони во сите образовни установи. Истовремено, во тек се итни законски измени со кои државата финансиски ќе ја поттикне и врати масовната употреба на традиционалните печатени книги во предавањата. Како дополнување на овој бран за заштита на младите, норвешката влада во април годинава ги објави и плановите за воведување комплетна забрана за користење на социјалните мрежи за сите лица помлади од 16 години, следејќи го радикалниот пример на Австралија и на другите развиени земји кои водат отворена војна против дигиталната зависност кај тинејџерите.