Весна Љ.
Чешка влегува во нов судир со реалноста на НАТО, откако владата на Андреј Бабиш јасно покажа дека во 2026 нема да стигне до чистата цел од 2 отсто од БДП за одбрана, барем не ако се гледа само вистинскиот воен буџет.
Новата буџетска рамка предвидува околу 155 милијарди чешки круни за Министерството за одбрана, што е нешто над 1,7 отсто од БДП. Владата се обидува да ја ублажи критиката со тврдење дека бројката би се качила над 2 проценти ако се додадат и трошоци од други министерства, како инфраструктурни проекти и стратешки резерви.
-
Хемија
699 ден
524.25 ден
Но токму тука почнува проблемот. Критичарите, претседателот Петр Павел и буџетските набљудувачи предупредуваат дека ваквото сметање можеби нема да биде прифатено од НАТО. Тоа значи дека Прага формално може да тврди дека е блиску до обврската, но политички и безбедносно сепак да изгледа како земја што заостанува.
Пари има, но приоритетите се на друго место
Владата не крие дека свесно ги насочува средствата кон други области. Бабиш веќе порача дека здравството, животниот стандард, платите и дел од инфраструктурните инвестиции имаат предност пред нагло зголемување на воените трошоци.
Таа политика доаѓа во момент кога буџетот веќе се шири. Дефицитот за 2026 е поставен на 310 милијарди круни, што е повисоко од претходниот план и уште еден знак дека новата власт сака да троши повеќе за раст, субвенции и социјален притисок, наместо агресивно да го крева воениот буџет.
Пораката од Прага е практична, но и ризична. Владата вели дека не сака да ја загрози економијата и социјалниот мир. Проблемот е што во сегашната европска безбедносна клима таквото објаснување сè потешко поминува без силна реакција од сојузниците.
НАТО ги крева летвите, Чешка кочи
Додека Чешка се обидува да брани поумерен пристап, НАТО оди во спротивна насока. Алијансата веќе не зборува само за старите 2 проценти, туку постави многу повисока рамка за следната деценија, 3,5 проценти за основни одбранбени потреби и уште 1,5 проценти за пошироки безбедносни инвестиции до 2035.
Токму затоа критиката кон Прага станува посилна. Ако земја која и сега не стигнува до чистите 2 проценти почне дополнително да ги разредува бројките со патишта и други ставки, тогаш кај сојузниците лесно се отвора впечаток дека Чешка бара начин да ја заобиколи, а не да ја исполни обврската.
Во таква атмосфера, ова повеќе не е само буџетска математика. Ова е политичка порака за тоа колку сериозно една членка на НАТО ја сфаќа безбедносната закана во Европа. А од Прага засега доаѓа сигнал дека границата што е подготвена да ја плати има многу јасен плафон.
